←
शुक्रवार, 26 डिसेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 102

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न शिविजेत पांडुसुता । जे दुःखमूळ तत्त्वता । जाणोनि तूं ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sense-objects at all, knowing for certain that they are the root of all misery."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects/pleasures
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
In every way
न शिविजेत Verb
Na Shivijeta
स्पर्श करू नये
Should not touch
दुःखमूळ Noun
Dukhamula
दुःखाचे मूळ
Root of sorrow
तत्त्वता Adverb
Tattvata
खरोखर
In reality

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे विषयभोग सर्व प्रकारे दुःखाचे मूळ आहेत, हे ओळखून तू त्यांचा स्पर्शही करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, इंद्रियांच्या द्वारे मिळणारे जे भोग आहेत, ते वरवर सुखकारक वाटले तरी प्रत्यक्षात ते केवळ दुःखालाच जन्म देतात. ज्याप्रमाणे विष कालवलेले अन्न खाताना गोड लागते पण परिणामी मृत्यू ओढवते, तसेच हे विषय आहेत. हे भोग सुरुवातीला आणि शेवटीही कष्टदायकच असतात. ज्ञानी पुरुष हे सत्य जाणतो, म्हणून तो क्षणभंगुर सुखाच्या मागे न लागता आत्मसुखात रममाण होतो. अर्जुनाला सावध करताना माउली म्हणतात की, हे विषय म्हणजे दुःखाची खाण आहेत हे लक्षात घे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा तात्पुरत्या सुखासाठी (उदा. अति खाणे किंवा आळस) चुकीचे निर्णय घेतो. हे सुख नंतर आजार किंवा पश्चात्ताप देते. हे ओळखून स्वतःवर संयम ठेवणे म्हणजे या ओवीचा वापर करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या ५ व्या अध्यायातील २२ व्या श्लोकावर भाष्य करताना माउली विषयभोगांचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 25

म्हणौनि कर्म न संडावें । तेंचि युक्तीनें करावें । तरीच मोक्ष पावावें । सवडीनें ॥

म्हणून कर्म सोडू नये, तेच युक्तीने करावे; तरच सवडीने (सहजपणे) मोक्ष प्राप्त होतो.

"Therefore, do not abandon action; perform it with skill. Only then will you attain liberation in due course."

म्हणौनि Conjunction
mhaṇauṇi
म्हणून
therefore
कर्म Noun
karma
कार्य किंवा कर्तव्य
action or duty
संडावें Verb
saṇḍāvē
सोडावे किंवा त्याग करावा
to abandon or leave
युक्तीनें Noun
yuktinē
कौशल्याने किंवा योग्य पद्धतीने
with skill or technique
मोक्ष Noun
mōkṣa
मुक्ती
liberation
सवडीनें Adverb
savaḍīnē
सहजपणे किंवा योग्य वेळी
in due course or easily

💡 अर्थ

म्हणून आपण आपले काम सोडू नये, तर ते योग्य पद्धतीने आणि कौशल्याने करावे. असे केल्यानेच आपल्याला हळूहळू यश किंवा मुक्ती मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवी जीवनात अटळ आहे. कर्माचा त्याग करणे हा दुःखावरचा उपाय नाही. त्याऐवजी, कर्म करण्याची 'युक्ती' किंवा कौशल्य आत्मसात केले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि योग्य पद्धतीने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्मातच कुशलता शोधणे हा खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर एखाद्या विद्यार्थ्याला गणिताचा कंटाळा येत असेल, तर त्याने गणित सोडवणे सोडू नये. त्याऐवजी, त्याने ते विषय समजून घेण्याची नवी पद्धत (युक्ती) शोधली पाहिजे. अशाने त्याला विषयाची गोडी लागेल आणि यशही मिळेल.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्मयोगाचा मार्ग समजावून सांगताना स्पष्ट करतात की कर्तव्यापासून पळून जाणे योग्य नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 20

न जायते म्रियते वा कदाचि- न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः । अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥

हा न जाय न ये । नित्य नूतन होये । हा आद्यंतविण आहे । सर्वकाळ ॥ २० ॥

"It neither goes nor comes; it is ever-new. It exists for all time, without beginning or end."

न जाय Verb
na jāya
जन्मत नाही
is not born
न ये Verb
na ye
मरत नाही / येत नाही
does not die / does not go
नित्य Adjective
nitya
कायम / शाश्वत
eternal
नूतन Adjective
nūtana
नवीन
fresh / new
आद्यंतविण Adverb
ādyantaviṇa
सुरुवात आणि शेवटाशिवाय
without beginning or end
सर्वकाळ Adverb
sarvakāḷa
नेहमी
forever

💡 अर्थ

हा आत्मा कधी जन्मत नाही आणि कधी मरत नाही. तो नेहमी नवीन असतो आणि त्याला सुरुवात किंवा शेवट नाही, तो कायम टिकणारा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे शरीराचा जन्म आणि मृत्यू होतो, तसे आत्म्याचे होत नाही. आत्मा हा 'नित्य नूतन' आहे, म्हणजे तो काळाच्या ओघात कधीही जुना किंवा शिळा होत नाही. त्याला उत्पत्ती (आदि) नाही आणि विनाश (अंत) नाही. तो सर्वकाळ एकसारखाच असतो. जेव्हा शरीर नष्ट होते, तेव्हाही आत्मा नष्ट होत नाही, कारण तो शरीराच्या धर्मापलीकडे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अपयशाला किंवा मृत्यूला घाबरतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ अस्तित्व (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा निकाल खराब लागला तरी आपले आयुष्य संपत नाही, आपण पुन्हा नव्या जोमाने प्रयत्न करू शकतो कारण चैतन्य शक्ती कधी संपत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा