शुक्रवार, 26 डिसेंबर 2031
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 5

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥

जे सांख्यीं पद पाविजे । तेंचि योगियांही लाहिजे । म्हणोनि दोन्ही एकचि मानिजे । अर्जुना पैं ॥ ५ ॥

"The place which is reached by the Sankhyas is also reached by the Yogis. He who sees that Sankhya and Yoga are one, he is the one who truly sees."

सांख्यीं Noun
Sankhyi
सांख्य मार्गाने
By the path of knowledge
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
लाहिजे Verb
Lahije
मिळते
Is obtained
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्ही
Both
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
पद Noun
Pada
स्थान किंवा मोक्षपद
Position or state of liberation
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे
Should be considered

💡 अर्थ

सांख्य योगियों द्वारा जो स्थान प्राप्त किया जाता है, वही कर्मयोगियों द्वारा भी प्राप्त किया जाता है। इसलिए जो सांख्य और कर्मयोग को एक देखता है, वही वास्तव में देखता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, ज्ञानमार्ग (सांख्य) आणि निष्काम कर्ममार्ग (योग) हे दिसायला वेगळे असले तरी त्यांचे अंतिम साध्य 'मोक्ष' हे एकच आहे. ज्याप्रमाणे वेगवेगळ्या मार्गांनी गेले तरी प्रवासी एकाच मुक्कामावर पोहोचतात, त्याप्रमाणे ज्ञानी आणि कर्मयोगी एकाच परमानंदाला प्राप्त होतात. जो या दोन्ही मार्गांतील तात्विक एकता ओळखतो, त्याचीच दृष्टी यथार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण ऑफिसमध्ये काम करत असू किंवा मंदिरात ध्यान करत असू, जर दोन्ही गोष्टी निस्वार्थ भावनेने केल्या, तर दोन्हीचे फळ सारखेच मिळते. उदाहरण: प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे ही सुद्धा ईश्वराची भक्तीच आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांख्ययोग आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 250

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्यलोकीं ॥ २५० ॥

"Therefore, whatever a powerful person does, the same is practiced by others; and whatever he accepts as standard, is followed by common people."

समर्थें Noun
Samarthe
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced or followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
Samanyaloki
सर्वसामान्य लोकांकडून
By common people
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करता है, अन्य लोग भी वैसा ही आचरण करते हैं। वह जो कुछ प्रमाण कर देता है, समस्त मनुष्य-समुदाय उसी के अनुसार बरतने लगता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा ज्ञानी लोक असतात, त्यांच्या कृतीकडे सर्वसामान्य लोक एक आदर्श म्हणून पाहतात. जर एखादा नेता किंवा थोर व्यक्ती सदाचाराने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी श्रेष्ठ व्यक्तींनी स्वतःचे आचरण शुद्ध आणि कर्तव्यदक्ष ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हे केवळ स्वतःच्या कल्याणासाठी नसून संपूर्ण समाजाच्या कल्याणासाठी असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि नम्रतेने वागली, तर मुलेही त्यांचेच बघून चांगले संस्कार शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा नेहमी कचराकुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच बघून स्वच्छतेची सवय लावतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्म का करावे आणि त्यांच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, याचे स्पष्टीकरण देताना माऊली ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 251

जैसा पूर्णत्वें भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

जैसा पूर्णत्वे भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

"As the ocean, though full, does not cross its limits, so the virtuous one does not suffer agitation even when desires approach."

पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे भरलेला
Completely full
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
ओलांडी Verb
Olandi
ओलांडणे / उल्लंघन करणे
To cross or transgress
वेला Noun
Vela
मर्यादा किंवा किनारा
Boundary or shore
क्षोभु Noun
Kshobhu
अस्वस्थता किंवा खळबळ
Agitation or disturbance
कामु Noun
Kamu
इच्छा किंवा वासना
Desire

💡 अर्थ

जिस प्रकार पूर्ण रूप से भरा हुआ समुद्र अपनी मर्यादा नहीं लांघता, उसी प्रकार ज्ञानी पुरुष इच्छाओं के आने पर भी विचलित नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी येऊन मिळाले तरी समुद्र आपली मर्यादा (वेला) सोडून बाहेर येत नाही, तो आपल्या गंभीर स्वरूपात शांतच राहतो; त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाच्या मनात विषयांच्या विविध इच्छा आल्या तरी त्याचे अंत:करण क्षोभ पावत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर असतो आणि बाह्य जगातील आकर्षणांमुळे आपली शांती गमावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने किंवा आव्हाने येतात, तेव्हा समुद्रासारखे शांत राहून आपल्या ध्येयापासून ढळू नये. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी सोशल मीडियाच्या आकर्षणाने विचलित न होता अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन मनाच्या स्थिरतेचे महत्त्व स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा