←
बुधवार, 15 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 116

म्हणोनि उचित जे कर्म । तेंचि आचरावे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ११६ ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous; for by such action, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice / perform
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्माला धरून / कर्तव्य भावनेने
Righteously / According to duty
परम Adjective
Param
सर्वोच्च / श्रेष्ठ
Supreme / Highest
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित और शास्त्रसम्मत कर्म है, वही धर्म के अनुसार करना चाहिए। जिस कर्म के आचरण से परम पुरुषार्थ (मोक्ष) की प्राप्ति होती है, वही श्रेष्ठ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. आपल्या वाट्याला आलेले, समाजाला आणि धर्माला मान्य असलेले जे 'उचित' कर्म आहे, तेच निष्ठेने पार पाडावे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य (सधर्म) करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, उलट त्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून अभ्यास करावा. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा यश आपोआप मिळते.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आपले विहित कर्तव्य धर्मानुसार पार पाडण्याची आवश्यकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 225

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । जे अकर्तेपणें वर्तती । ते कर्मबंधा न येती । कल्पांतेंही ॥

"Therefore, those who remain in the state of non-doership while performing actions, do not fall into the bondage of karma even at the end of time."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
अकर्तेपणें Adverb
Akartēpaṇēṃ
कर्तेपणाचा अभिमान न ठेवता
Without the sense of doership
वर्तती Verb
Vartatī
वागतात किंवा आचरण करतात
Behave or act
कर्मबंधा Noun
Karmabandhā
कर्माच्या बंधनाला
Bondage of action
कल्पांतेंही Adverb
Kalpāntēṃhī
युगाच्या शेवटी सुद्धा किंवा कधीही
Even at the end of time

💡 अर्थ

इसलिए जो लोग कर्म करते हुए भी 'मैं कर्ता हूँ' इस अहंकार से मुक्त रहते हैं, वे कभी भी कर्म के बंधन में नहीं फँसते।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गुह्य सिद्धांताचे स्पष्टीकरण देतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य कर्मे करत असताना 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार पूर्णपणे सोडून देतो, तो कर्माच्या फळांपासून मुक्त राहतो. जेव्हा एखादी व्यक्ती ईश्वराच्या इच्छेनुसार किंवा केवळ कर्तव्य म्हणून कर्म करते, तेव्हा त्या कर्माचे चांगले किंवा वाईट परिणाम त्याला बाधत नाहीत. हे अकर्तेपण म्हणजे कर्माचा त्याग नसून कर्मातील अहंकाराचा त्याग आहे. अशा स्थितीत राहणारा मनुष्य अनंत काळपर्यंत कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते माझे कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना 'मी उपकार केले' असे न वाटता 'हे माझे कर्तव्य होते' असे मानणे म्हणजे अकर्तेपणा होय.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे आणि अकर्ता भाव कसा जपावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 150

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । या बुद्धीसारिखें कांहीं । पवित्र दुजें नाहीं । तिहीं लोकीं ॥ १५० ॥

"Therefore, O Arjuna, see; there is nothing as holy as this wisdom in the three worlds."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pāhīṃ
पहा किंवा लक्षात घे
See or observe
बुद्धीसारिखें Noun
Buddhīsārikhēṃ
बुद्धीप्रमाणे
Like the intellect/wisdom
पवित्र Adjective
Pavitra
शुद्ध किंवा पावन
Pure or sacred
दुजें Adjective
Dujēṃ
दुसरे
Second or other
तिहीं लोकीं Noun
Tihīṃ lōkīṃ
तिन्ही जगात
In the three worlds

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, देखो कि इस आत्मज्ञान रूपी बुद्धि के समान पवित्र तीनों लोकों में और कुछ भी नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाच्या श्रेष्ठतेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्या बुद्धीने मनुष्याला स्वतःच्या स्वरूपाची ओळख होते, ती बुद्धी अत्यंत शुद्ध आहे. या जगात किंवा स्वर्गातही अशा ज्ञानासारखे दुसरे कोणतेही पावन साधन नाही. हे ज्ञान अज्ञानाचा नाश करते आणि मनुष्याला मोक्षाकडे नेते. ही बुद्धी म्हणजे केवळ माहिती नसून ती एक आंतरिक शुद्धता आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनात योग्य निर्णय घेण्यासाठी शुद्ध बुद्धीची गरज असते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी घाबरून न जाता शांत डोक्याने विचार करणे आणि सत्याची साथ देणे म्हणजे या बुद्धीचा वापर करणे होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ लक्षणांच्या निरूपणात संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला आत्मज्ञानाच्या बुद्धीचे महत्त्व आणि तिची श्रेष्ठता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा