←
मंगळवार, 14 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 97

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं ना | परी फळाची वासना | धरुं नको ||

"Therefore, Arjuna, do not forsake your duty; however, do not keep a craving for the results."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माला / कर्तव्याला
To the duty/action
संडीं Verb
Sandi
त्यागू नको / सोडू नको
Do not abandon
फळाची Noun
Phalachi
निकालाची / फळाची
Of the fruit/result
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire/Craving
धरुं Verb
Dharu
ठेवणे / धरणे
To hold/keep

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे कर्तव्य सोडू नकोस, पण ते करताना फळाची अपेक्षा मात्र मनात ठेवू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला केवळ कर्म करण्याचा अधिकार आहे, पण कर्माच्या फळावर त्याचे नियंत्रण नाही. अर्जुनाला उद्देशून ते सांगतात की, युद्धासारखे कठीण कर्तव्य समोर असताना 'मला काय मिळेल' हा विचार करून कर्माचा त्याग करणे चुकीचे आहे. खरे शहाणपण कर्मात गुंतून राहण्यात नाही, तर कर्माचे फळ ईश्वराला अर्पण करून अलिप्त राहण्यात आहे. जेव्हा आपण फळाची आशा सोडतो, तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने मुक्तपणे कार्य करू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेचा अभ्यास करताना, 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' या चिंतेत वेळ घालवण्यापेक्षा पूर्ण लक्ष अभ्यासावर केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक रूप आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचा त्याग न करता, फळाची अपेक्षा कशी सोडावी हे समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 162

म्हणोनि अज्ञानापासोनि फिटे । आणि संशयाचीं जाळीं तुटे । मग आत्मस्वरूपीं नीटें । पाविजे गा ॥ १६२ ॥

"Therefore, as ignorance vanishes and the nets of doubt are torn asunder, one rightfully attains the state of the Self."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
फिटे Verb
Phite
दूर होते किंवा सुटका होते
Is removed or cleared
संशयाचीं Noun
Sanshayachi
संशयाची
Of doubt
जाळीं Noun
Jali
जाळी
Web or net
तुटे Verb
Tute
तुटते
Breaks
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
स्वतःच्या मूळ स्वरूपात
In the nature of the self
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
Attains or reaches

💡 अर्थ

म्हणून जेव्हा अज्ञान दूर होते आणि संशयाचे जाळे तुटते, तेव्हा मनुष्य आपल्या आत्मस्वरूपाला सहजपणे प्राप्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाची प्रक्रिया स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याच्या बुद्धीवर अज्ञानाचे आवरण असते आणि मनात विविध शंकांचे जाळे असते, तोपर्यंत त्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाची ओळख पटत नाही. परंतु, जेव्हा गुरूंच्या मार्गदर्शनाने किंवा साधनेने अज्ञान नाहीसे होते आणि संशयाची सर्व बंधने तुटून पडतात, तेव्हा साधक कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सरळ आपल्या आत्मस्वरूपात विलीन होतो. हे आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी संशयाचा त्याग करणे हाच मुख्य मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठताना मनात शंका न ठेवता पूर्ण विश्वासाने पाऊल उचलले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या नवीन व्यवसायात किंवा अभ्यासात 'मला हे जमेल का?' असा संशय न धरता पूर्ण निष्ठेने काम केल्यास यश निश्चित मिळते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या तलवारीने संशयाचा नाश करण्याच्या महत्त्वावर भर देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 88

म्हणोनि आपुला जो स्वधर्मु । तोचि परम मंगलु । जरी होय अतिविषमु । तरी तोचि अनुष्ठावा ॥

"Therefore, one's own duty is truly the supreme good; even if it be very difficult, that alone should be practiced."

स्वधर्मु Noun
Swadharmu
आपले विहित कर्तव्य
One's own duty
परम Adjective
Parama
सर्वोच्च किंवा श्रेष्ठ
Supreme or highest
मंगलु Adjective
Mangalu
कल्याणकारी किंवा पवित्र
Auspicious or beneficial
अतिविषमु Adjective
Ativishamu
अत्यंत कठीण किंवा विषम
Extremely difficult or arduous
अनुष्ठावा Verb
Anushthava
आचरावा किंवा पालन करावे
Should be practiced or followed

💡 अर्थ

म्हणून आपला जो स्वधर्म (कर्तव्य) आहे, तोच सर्वात कल्याणकारी आहे. जरी तो आचरण्यास अत्यंत कठीण वाटला, तरी त्याचेच पालन करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे अनन्यसाधारण महत्त्व विशद करतात. प्रत्येक व्यक्तीला त्याच्या स्वभावानुसार आणि सामाजिक स्थितीनुसार काही कर्तव्ये प्राप्त झालेली असतात. दुसऱ्याचे कर्तव्य कितीही सोपे किंवा मोहक वाटले तरी ते आपल्यासाठी श्रेयस्कर नसते. आपला स्वधर्म जरी कठीण, कष्टदायक किंवा प्रतिकूल वाटला, तरी तोच आपल्याला आत्मोन्नतीकडे नेणारा असतो. स्वधर्माचे निष्काम भावनेने पालन करणे हीच खरी ईश्वरसेवा आहे, असे महाराज येथे सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी इतरांच्या यशाची तुलना न करता आपल्या अभ्यासावर आणि आवडीच्या विषयावर लक्ष केंद्रित करणे हा त्यांचा स्वधर्म आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्याला गणितात रस असेल तर त्याने इतरांचे पाहून कला शाखेकडे न वळता आपल्या आवडीच्या विषयात मेहनत घ्यावी, जरी ती कठीण वाटली तरी.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन करण्याचे आध्यात्मिक महत्त्व आणि त्याची अपरिहार्यता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा