←
गुरुवार, 16 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 25

जेणे सांडिला देहाभिमानु । जो विसरला मी-तूंपणु । जयासी आत्मबोधु पूर्णु । हाता आला ॥ २५ ॥

"One who has cast off the pride of the body, who has forgotten the distinction of 'I' and 'thou', and into whose hands has come the full knowledge of the Self."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला / सोडला
Abandoned / Given up
देहाभिमानु Noun
Dehabhimanu
शरीराचा अहंकार
Body-ego
मी-तूंपणु Noun
Mi-tumpanu
द्वैतभाव / भेदभाव
Duality / Sense of 'I' and 'You'
आत्मबोधु Noun
Atmabodhu
आत्मज्ञान
Self-realization
हाता आला Verb
Hata ala
प्राप्त झाला
Attained / Acquired

💡 अर्थ

ज्याने आपल्या शरीराचा अहंकार सोडून दिला आहे, जो 'मी' आणि 'तू' असा भेदभाव विसरला आहे आणि ज्याला आत्मज्ञानाची पूर्ण प्राप्ती झाली आहे, तोच खरा मुक्त पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाची लक्षणे सांगतात. जो साधक 'मी हे शरीर आहे' हा देहाभिमान पूर्णपणे त्यागून देतो, त्याच्या मनातील द्वैतभाव (मी आणि तू मधील फरक) नष्ट होतो. जेव्हा मनुष्याला सर्वत्र एकाच आत्मतत्त्वाचा अनुभव येतो, तेव्हा त्याला 'पूर्ण आत्मबोध' प्राप्त झाला असे म्हणतात. असा पुरुष प्रपंचात राहूनही ब्रह्माशी एकरूप झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'मी' आणि 'माझे' या अहंकारात अडकतो. जर आपण इतरांना स्वतःसारखेच मानले आणि अहंकार कमी केला, तर आपले जीवन अधिक आनंदी होईल. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामाचे यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःचे मोठेपण न सांगता सर्वांच्या सहभागाचा आदर करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायात कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांचे विवेचन करताना आत्मज्ञानी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 68

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and those duties which are prescribed, in an excellent manner, by giving up the desire for fruits."

उचित Adjective
Ucita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
Prescribed or ordained
आचरावे Verb
Ācarāvē
आचरण करावे किंवा कृतीत आणावे
Should practice or perform
फळाशा Noun
Phaḷāśā
फळाची आशा किंवा अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून किंवा सोडून
Renouncing or giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने नेमून दिलेले) कर्तव्यच केले पाहिजे. हे कर्म करताना मनात कोणत्याही फळाची हाव किंवा आशा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि कौशल्याने पार पाडावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून आपले कर्तव्य चोख बजावावे. उदाहरणार्थ, गणिताचा सराव करताना तो केवळ मार्क मिळवण्यासाठी न करता, विषय समजून घेण्यासाठी करावा.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांच्या निष्काम कर्मयोगाच्या शिकवणीचे रसाळ वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 59

म्हणौनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती तन्मय । आत्मरूपीं ॥ ५९ ॥

"Therefore, casting aside external objects, those who undoubtedly become one with the Self within."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sensory objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having abandoned
निःसंशय Adverb
Nihsanshay
शंकेशिवाय
Without doubt
तन्मय Adjective
Tanmay
एकरूप
Absorbed
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
स्वतःच्या स्वरूपात
In the self-form

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरच्या विषयांचा (मोहाचा) त्याग करतात आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता आपल्या आत्मस्वरूपात मग्न होतात, तेच खरे योगी होत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियविषयांचा (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि ज्याच्या मनात कसलीही शंका उरत नाही, तो आपल्या अंतरात्म्याशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ शरीराने नव्हे, तर मनानेही परमात्म्याशी तन्मय होणे होय. जेव्हा चित्त बाह्य जगाकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हाच खऱ्या शांतीचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना किंवा अभ्यास करताना मोबाईल, टीव्ही यांसारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टी (बाह्य विषय) बाजूला ठेवून पूर्ण एकाग्रतेने कामात मग्न होणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात कसे मग्न व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा