←
शुक्रवार, 25 मे 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 116

म्हणोनि उचित जे कर्म । तेंचि आचरावे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ११६ ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous; for by such action, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice / perform
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्माला धरून / कर्तव्य भावनेने
Righteously / According to duty
परम Adjective
Param
सर्वोच्च / श्रेष्ठ
Supreme / Highest
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य आणि शास्त्रशुद्ध कर्म आहे, तेच धर्माचे पालन करून करावे. ज्या कर्माच्या आचरणाने श्रेष्ठ असा मोक्ष (परम पुरुषार्थ) प्राप्त होतो, तेच कर्म करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. आपल्या वाट्याला आलेले, समाजाला आणि धर्माला मान्य असलेले जे 'उचित' कर्म आहे, तेच निष्ठेने पार पाडावे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य (सधर्म) करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, उलट त्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून अभ्यास करावा. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा यश आपोआप मिळते.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आपले विहित कर्तव्य धर्मानुसार पार पाडण्याची आवश्यकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 319

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३१९ ॥

"Therefore, O son of Pandu, be alert now and step over the head of this karma (conquer it)."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Paṇḍusutā
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmāciyā
कर्माच्या
Of action
माथां Noun
Māthāṃ
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / top
पाय देईं Verb
Pāya deīṃ
विजय मिळवणे / तुडवणे
Step over / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या बंधनावर विजय मिळवून आपले कर्तव्य पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, कर्माचे स्वरूप हे बंधनात्मक असू शकते, परंतु जर ते योग्य बुद्धीने केले तर ते बाधत नाही. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माच्या फळाची आशा सोडून आणि अहंकाराचा त्याग करून कर्मावर ताबा मिळवणे होय. ज्ञानेश्वर माउली सांगतात की, तू कर्माच्या जाळ्यात न अडकता, कर्मालाच तुझे साधन बनवून त्यातून मुक्त हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास आपण कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन अनासक्त वृत्तीने कर्तव्य कसे करावे, हे या ओवीतून समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥

आणि जे हे न मानिती । अथवा निंदेसी प्रवर्तती । ते अज्ञानाचे सांगाती । नागवले जाणावे ॥

"And those who do not accept this, or engage in criticism, know them to be companions of ignorance and lost."

मानिती Verb
maniti
मानतात
accept or believe
निंदेसी Noun
nindesi
निंदेमध्ये
in criticism or mockery
प्रवर्तती Verb
pravartati
प्रवृत्त होतात
engage or indulge in
अज्ञानाचे Noun
ajnanache
अज्ञानाचे
of ignorance
सांगाती Noun
sangati
सोबती
companions
नागवले Adjective
nagavale
लुटले गेलेले किंवा फसलेले
robbed or lost
जाणावे Verb
janave
समजावे
should be known

💡 अर्थ

जे लोक या उपदेशाचा स्वीकार करत नाहीत किंवा त्याची निंदा करतात, ते अज्ञानाचे सोबती आहेत आणि ते पूर्णपणे फसले गेले आहेत असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जे लोक अहंकारापोटी किंवा द्वेषामुळे ईश्वरी नियमांचा (निष्काम कर्मयोगाचा) अवमान करतात, ते स्वतःचेच नुकसान करून घेतात. अशा व्यक्ती विवेकापासून दूर जातात आणि अज्ञानाच्या अंधारात अडकतात. त्यांचे जीवन ध्येयहीन होते आणि ते आत्मज्ञानाच्या लाभापासून वंचित राहतात. हे लोक सत्याचा स्वीकार करण्याऐवजी त्याची निंदा करण्यात वेळ घालवतात, ज्यामुळे त्यांची अधोगती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण चांगल्या सल्ल्याची थट्टा केली किंवा नैतिक नियमांचे उल्लंघन केले, तर आपण प्रगती करू शकत नाही. उदाहरणार्थ, आरोग्याचे नियम न पाळणारा आणि शिस्तीची निंदा करणारा माणूस शेवटी स्वतःचेच नुकसान करून घेतो.

📌 संदर्भ

अहंकारामुळे जे लोक निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग नाकारतात, त्यांच्या आध्यात्मिक अधोगतीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा