←
शनिवार, 26 मे 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 2

जें संन्यास ऐसें म्हणती । तोचि योगु जाण पां सुमती । जे संकल्पु सांडिल्यावांचूनि न होती । योगी केही ॥

ज्याला संन्यास असे म्हणतात, तोच योग आहे असे तू समज. कारण संकल्पाचा त्याग केल्याशिवाय कोणीही योगी होऊ शकत नाही.

"What they call renunciation, know that to be Yoga, O wise one; for no one becomes a Yogi without renouncing their intentions."

संन्यास Noun
Sannyas
त्याग किंवा संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा साधना
Union or Yoga
सुमती Noun
Sumati
चांगल्या बुद्धीचा (अर्जुन)
One with good intellect
संकल्पु Noun
Sankalpu
मनातील इच्छा किंवा विचार
Will or Intention
सांडिल्यावांचूनि Other
Sandilyavanchuni
त्याग केल्याशिवाय
Without abandoning

💡 अर्थ

ज्याला लोक संन्यास म्हणतात, तोच खरोखर योग आहे. मनातले विचार किंवा फळाची आशा सोडल्याशिवाय कोणीही खरा योगी बनू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की संन्यास आणि कर्मयोग यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. संन्यास म्हणजे केवळ कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या मागे असलेल्या 'संकल्पाचा' (फळाची इच्छा किंवा मी करतोय हा अहंकार) त्याग होय. जोपर्यंत मनुष्य आपल्या मनातील कामना आणि संकल्प सोडत नाही, तोपर्यंत तो योगाच्या मार्गावर प्रगती करू शकत नाही. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी संकल्प सोडणे हेच योगाचे खरे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला हेच फळ मिळाले पाहिजे' हा हट्ट (संकल्प) सोडला तर आपण तणावमुक्त होऊन अधिक चांगले काम करू शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत पहिला येण्याचा विचार करण्यापेक्षा फक्त विषयाच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा योग आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि योग यातील एकरूपता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 369

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या निरिच्छतेसारिखें नाहीं । जेथ सर्वथा कामु नाहीं । अंतःकरणीं ॥ ३६९ ॥

"Therefore, O Arjuna, see that there is nothing comparable to this desirelessness, where no desire at all remains within the heart."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
निरिच्छतेसारिखें Adjective
Niricchatesarikhe
इच्छाशून्यतेसारखे
Like desirelessness
कामु Noun
Kamu
वासना किंवा इच्छा
Desire or Lust
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनामध्ये
In the heart or mind
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
See or Observe

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू नीट लक्षात घे की, मनात कोणतीही इच्छा नसणे (निरिच्छता) यासारखे दुसरे काहीही श्रेष्ठ नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निरिच्छतेचे म्हणजेच इच्छाशून्यतेचे महत्त्व विशद करत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, ज्याच्या अंतःकरणात कोणत्याही प्रकारची भौतिक वासना किंवा काम उरत नाही, ती अवस्था सर्वश्रेष्ठ आहे. सर्व दुःखांचे मूळ 'इच्छा' आहे. जेव्हा मनुष्य सर्व इच्छांचा त्याग करतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती आणि आत्मज्ञान प्राप्त होते. ही निरिच्छता म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नव्हे, तर अंतःकरणातून झालेली शुद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केल्यास आपल्याला मानसिक समाधान मिळते. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करताना त्याबदल्यात काही मिळेल ही अपेक्षा ठेवली नाही, तर आपल्याला खरा आनंद मिळतो.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना संत ज्ञानेश्वर महाराज निरिच्छतेचे महत्त्व अर्जुनाला पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 119

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्में । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थासी ॥ ११९ ॥

"Therefore, perform appropriate actions with mental discipline, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Acharavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be practiced or performed
मनोधर्में Noun
Manodharme
मनाच्या धर्माने किंवा एकाग्रतेने
With mental discipline or devotion
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त व्हावे
To attain
पुरुषार्थासी Noun
Purusharthasi
परम ध्येयाला (मोक्षाला)
To the ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून आपल्या वाट्याला आलेली योग्य कर्तव्ये मनापासून आणि निष्ठेने करावीत, ज्यामुळे आपल्याला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली आणि परिस्थितीनुसार योग्य असलेली कर्मे (स्वधर्म) टाळू नयेत. ही कर्मे केवळ शारीरिक स्तरावर न करता 'मनोधर्माने' म्हणजेच अत्यंत एकाग्रतेने आणि शुद्ध भावनेने करावीत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ती कर्मे त्याला बंधनात टाकत नाहीत, तर त्याला 'परम पुरुषार्थाकडे' म्हणजेच मोक्षाकडे किंवा आत्मज्ञानाकडे घेऊन जातात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास किंवा नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हे केवळ ओझे न मानता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने मनापासून केले पाहिजे. यामुळे कामात यश तर मिळतेच, पण मनाला शांतीही लाभते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माप्रमाणे विहित कर्मे करण्याचे आणि त्यातून मिळणाऱ्या परम गतीचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा