←
रविवार, 27 मे 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 164

म्हणोनि द्रव्यमया यज्ञा । हूनि ज्ञानयज्ञु हा सुज्ञा । श्रेष्ठु असे पैं प्रज्ञा- । विदांमाजीं ॥ १६४ ॥

म्हणून हे सुज्ञा, द्रव्यमय यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञ हा श्रेष्ठ आहे, असे ज्ञानवंतांचे मत आहे.

"Therefore, O wise one, the sacrifice of knowledge is superior to the sacrifice of material objects among those who possess wisdom."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
द्रव्यमया Adjective
Dravyamaya
संपत्तीने किंवा वस्तूने युक्त
Material or wealth-based
ज्ञानयज्ञु Noun
Jnanayajnu
ज्ञानाचा यज्ञ
Sacrifice of knowledge
सुज्ञा Noun
Sujna
शहाण्या माणसा
O wise one
श्रेष्ठु Adjective
Shreshthu
उत्तम किंवा थोर
Superior or great
प्रज्ञाविदांमाजीं Noun
Prajnavidanmaji
ज्ञानवंतांमध्ये
Among the wise/knowers

💡 अर्थ

म्हणून शहाण्या माणसा, पैशाने किंवा वस्तूने केलेल्या यज्ञापेक्षा ज्ञानाचा यज्ञ (आत्मज्ञान मिळवणे) हा खूप मोठा आणि श्रेष्ठ आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, बाह्य साधनांनी किंवा द्रव्याने केलेले यज्ञ हे सकाम असू शकतात आणि ते मर्यादित फळ देतात. परंतु ज्ञानयज्ञ हा बुद्धी आणि आत्म्याच्या स्तरावर असतो. सर्व कर्मांची परिप्ती ज्ञानात होते. ज्ञानामुळे अज्ञान नष्ट होते आणि मनुष्याला मोक्ष मिळतो. म्हणूनच ज्ञानी लोकांच्या मते ज्ञानयज्ञ हा सर्वश्रेष्ठ आहे. द्रव्यमय यज्ञात वस्तूंचा त्याग असतो, तर ज्ञानयज्ञात अहंकाराचा आणि अज्ञानाचा त्याग असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ बाह्य कर्मकांड करण्यापेक्षा, आपण जे काम करतो त्यामागचा उद्देश आणि ज्ञान समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, केवळ दान देण्यापेक्षा, ते दान कोणाला आणि का द्यावे याचे ज्ञान असणे अधिक श्रेष्ठ आहे.

📌 संदर्भ

आत्मसाक्षात्काराच्या मार्गावर द्रव्यमय यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञाचे श्रेष्ठत्व संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 64

म्हणोनि विहित जे कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ६४ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty as your own Dharma; for by doing so, the supreme goal of life is attained."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित केलेले
prescribed / ordained
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
action / duty
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
should be performed
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म / योग्य धर्म
righteous duty
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
is attained
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
supreme
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे ध्येय (मोक्ष)
goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रविहित कर्म आहे, तेच आपला स्वधर्म समजून करावे; कारण त्या कर्माच्या आचरणानेच श्रेष्ठ असा मोक्ष प्राप्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले, शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. ते कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता 'स्वधर्म' म्हणून निष्ठेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त करते आणि जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्म टाळण्यापेक्षा ते योग्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केला, तर त्याला केवळ यशच मिळत नाही तर त्याचे व्यक्तिमत्वही समृद्ध होते.

📌 संदर्भ

या भागात ज्ञानेश्वर महाराज अनासक्त वृत्तीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व आणि त्यातून मिळणारी मोक्षप्राप्ती याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 5

तरी उचित कर्म सांडिजे । आणि नैष्कर्म्य होइजे । हे न घडे गा सहजे । अर्जुना पां ॥

तरी उचित कर्म सोडावे आणि कर्मशून्य व्हावे, हे अर्जुना, सहज शक्य नाही.

"Therefore, to abandon proper action and become actionless, this does not happen easily, O Arjuna."

उचित Adjective
uchita
योग्य किंवा विहित
proper or prescribed
सांडिजे Verb
sandije
सोडून द्यावे
should be abandoned
नैष्कर्म्य Noun
naishkarmya
कर्मशून्यता
state of non-action
सहजे Adverb
sahaje
सहजपणे
easily
घडे Verb
ghade
घडते किंवा शक्य होते
happens or is possible

💡 अर्थ

अर्जुना, आपले विहित कर्तव्य सोडून देऊन पूर्णपणे कर्ममुक्त होणे सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्य देह धारण केल्यावर कर्माचा पूर्णपणे त्याग करणे अशक्य आहे. केवळ बाह्यतः कर्म सोडले तरी मनातील विचार आणि शरीराच्या नैसर्गिक क्रिया (श्वासोच्छवास, पचन इ.) चालूच राहतात. प्रकृतीचे तीन गुण (सत्त्व, रज, तम) माणसाला सतत कर्मात गुंतवून ठेवतात. त्यामुळे 'मी काहीच करणार नाही' असे म्हणणे हा एक भ्रम आहे. खऱ्या अर्थाने कर्ममुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, अभ्यास कठीण वाटला म्हणून तो सोडण्यापेक्षा, तो आपले कर्तव्य समजून प्रामाणिकपणे करणे म्हणजेच खरा कर्मयोग होय. आपण आपल्या वाट्याला आलेली कामे टाळू शकत नाही, ती उत्तमरीतीने करणेच योग्य आहे.

📌 संदर्भ

जिवंत व्यक्तीसाठी कर्माचा पूर्ण त्याग करणे अशक्य आहे, हे भगवान श्रीकृष्णांचे तत्वज्ञान ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून मांडत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा