←
बुधवार, 23 मे 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 68

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and those duties which are prescribed, in an excellent manner, by giving up the desire for fruits."

उचित Adjective
Ucita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
Prescribed or ordained
आचरावे Verb
Ācarāvē
आचरण करावे किंवा कृतीत आणावे
Should practice or perform
फळाशा Noun
Phaḷāśā
फळाची आशा किंवा अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून किंवा सोडून
Renouncing or giving up

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जो शास्त्रसम्मत कर्तव्य है, उसे ही फल की इच्छा त्यागकर उत्तम रीति से करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने नेमून दिलेले) कर्तव्यच केले पाहिजे. हे कर्म करताना मनात कोणत्याही फळाची हाव किंवा आशा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि कौशल्याने पार पाडावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा गुणांची सतत चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून आपले कर्तव्य चोख बजावावे. उदाहरणार्थ, गणिताचा सराव करताना तो केवळ मार्क मिळवण्यासाठी न करता, विषय समजून घेण्यासाठी करावा.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांच्या निष्काम कर्मयोगाच्या शिकवणीचे रसाळ वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 91

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावें हें वर्म । सुखाचें गा ॥ ९१ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and the prescribed duties; for this is the secret of happiness."

उचित Adjective
ucita
योग्य किंवा समयोचित
appropriate or proper
विहित Adjective
vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
prescribed or ordained
आचरावें Verb
ācarāvēṃ
आचरण करावे किंवा कृतीत आणावे
should practice or perform
वर्म Noun
varma
रहस्य किंवा मुख्य मर्म
secret or core essence
सुखाचें Noun
sukhācēṃ
आनंदाचे
of happiness

💡 अर्थ

इसलिए, जो कर्म उचित है और जो धर्म के अनुसार विहित है, उसी का आचरण करना चाहिए। यही सुख का रहस्य है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म किंवा गुपित उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे आपल्या वाट्याला आलेले 'विहित' (शास्त्रसंमत) कर्तव्य आहे, तेच करावे. फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्माचे पालन करणे, हेच मनुष्याला खऱ्या आणि शाश्वत सुखाकडे घेऊन जाणारे वर्म आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म कौशल्याने आणि कर्तव्य भावनेने करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ आवडीचे विषय न वाचता सर्व विषयांचा (विहित अभ्यास) प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे त्यांचे कर्तव्य आहे. शॉर्टकट न शोधता कष्टाने अभ्यास करणे हेच भविष्यातील यशाचे आणि सुखाचे वर्म आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या सुखाचे रहस्य सांगताना स्वधर्माचे आणि विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 73

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । जया हें स्थैर्य पावलें ठायीं । तोचि पूर्णु जाण पां तिहीं । लोकीं एकु ॥ ७३ ॥

"Therefore, O Arjuna, see that he in whom this stability is firmly established, know him alone to be the one perfect person in the three worlds."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्थैर्य Noun
Sthairya
स्थिरता
Stability
पावलें Verb
Pavale
प्राप्त झाले
Attained
पूर्णु Adjective
Purnu
परिपूर्ण
Perfect
लोकीं Noun
Loki
जगामध्ये
In the worlds

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जान लो कि जिसने यह बुद्धि की स्थिरता प्राप्त कर ली है, वही तीनों लोकों में एकमात्र पूर्ण पुरुष है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ अवस्थेचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाची बुद्धी आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी अढळ झाली आहे, ज्याला बाह्य जगातील द्वंद्व (सुख-दु:ख, मान-अपमान) विचलित करू शकत नाही, तोच खरा ज्ञानी होय. असा पुरुष केवळ या जगातच नव्हे, तर स्वर्ग, मृत्यू आणि पाताळ या तिन्ही लोकांत श्रेष्ठ आणि परिपूर्ण मानला जातो. त्याची शांती नैसर्गिक असते आणि ती कोणत्याही परिस्थितीत ढळत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगी डगमगून न जाता मनाचा संयम राखणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी एखादी मोठी चूक झाली तरी घाबरून न जाता शांत डोक्याने त्यावर उपाय शोधणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्थितप्रज्ञ पुरुषाची (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा) लक्षणे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा