🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते अर्जुनाला उद्देशून म्हणतात की, मनुष्य कर्माचा पूर्णपणे त्याग करू शकत नाही आणि तो करणे योग्यही नाही. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाची जी आसक्ती किंवा हाव असते, तिचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: 'मला पहिले यायचे आहे' या विचारापेक्षा 'मला हा विषय नीट समजून घ्यायचा आहे' यावर भर दिल्यास तणाव कमी होतो आणि यश मिळते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्माची संकल्पना समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्मापेक्षा फळाची आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे एक महत्त्वाचे सामाजिक तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित आहेत, त्यांच्याकडे पाहूनच सामान्य जनता आपले आचरण ठरवत असते. जर ज्ञानी माणसाने कर्म करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोकही त्याचे चुकीचे अनुकरण करून आळशी बनतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आणि लोकसंग्रहासाठी श्रेष्ठ व्यक्तीने स्वतः आदर्श कर्म करून दाखवणे आवश्यक आहे. त्यांचे वागणे हेच जगासाठी नियमावली ठरते.

दैनंदिन जीवनात जर आपण एखाद्या पदावर असू किंवा कुटुंबाचे प्रमुख असू, तर आपले वागणे आदर्श असावे. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी स्वतः मोबाईलचा वापर कमी केला, तरच मुले त्यांचे अनुकरण करून अभ्यासाकडे लक्ष देतील.

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो आणि त्यांनी आदर्श का असावे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाने आत्मसाक्षात्कार प्राप्त केला आहे, तो परमात्म्याशी एकरूप होतो. ज्याप्रमाणे नदी सागराला मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व उरत नाही, तसेच आत्मज्ञानी पुरुष ब्रह्मात विलीन होतो. त्याला 'पुनरावृत्ति' म्हणजे पुन्हा जन्म घेण्याचे बंधन उरत नाही, कारण त्याचे अज्ञान पूर्णपणे नष्ट झालेले असते. आत्मबोधाने त्याचे संचित आणि प्रारब्ध कर्म संपलेले असते, त्यामुळे त्याला संसाराच्या चक्रात पुन्हा परतावे लागत नाही.

जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचे सत्य स्वरूप पूर्णपणे समजून घेतो, तेव्हा त्याबद्दलचे आपले अज्ञान कायमचे दूर होते. उदाहरणार्थ, एकदा दोरी म्हणजे साप नाही हे कळले की भीती कायमची निघून जाते. तसेच जीवनाचे सत्य कळल्यावर भीती उरत नाही.

आत्मज्ञानी पुरुषाला पुनर्जन्म का नसतो आणि तो परमात्म्याशी कसा एकरूप होतो, याचे स्पष्टीकरण या ओवीत दिले आहे.