🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे जलचर प्राणी पाण्यात असूनही त्या पाण्याने लिप्त होत नाहीत (किंवा कमळाचे पान पाण्यात असूनही कोरडे राहते), त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष या संसारात राहून, सर्व विषयांचा उपभोग समोर असूनही त्यात गुंतून पडत नाही. तो संसारात राहतो पण संसार त्याच्या मनात नसतो. तो पूर्णपणे अलिप्त राहून आपले जीवन व्यतीत करतो.

आपण आजच्या काळात सोशल मीडिया किंवा गॅजेट्स वापरतो. त्यांचा वापर गरजेपुरता करणे आणि त्यांच्या आहारी न जाणे, म्हणजे या ओवीचा व्यवहारातील उपयोग होय. उदाहरणार्थ, अभ्यासासाठी इंटरनेट वापरणे पण त्यात वेळ वाया न घालवणे.

स्थितप्रज्ञ पुरुष विषयांच्या सानिध्यात असूनही त्यांच्यापासून कसा अलिप्त राहतो, हे स्पष्ट करण्यासाठी माऊलींनी दिलेले हे उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, धर्माला धरून असलेले 'उचित' कर्मच केले पाहिजे. फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले स्वधर्मपालन हाच मोक्षाचा सर्वात मोठा मार्ग आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती आपले कर्तव्य निष्ठेने पार पाडते, तेव्हा ती व्यक्ती निःसंशयपणे पुरुषोत्तमाला (परमात्म्याला) प्राप्त होते. येथे कर्मालाच भक्तीचे स्वरूप दिले आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा आपला अभ्यास (जे त्यांचे उचित कर्म आहे) प्रामाणिकपणे करावा. हेच त्यांना यशाकडे नेईल.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की स्वधर्माचे पालन करणे हाच ईश्वरापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करतात. जो मनुष्य आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेतो, तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. अशा स्थितीत त्याच्यासाठी 'मी' आणि 'जग' हा भेद संपतो. ज्याला स्वतःबाहेर काहीही मिळवायचे उरले नाही, त्याला कोणतेही कर्म करण्याचे बंधन राहत नाही. तो कर्माच्या पलीकडे गेलेला असतो आणि त्याचे जीवन सहज स्फूर्तीने चालते.

जेव्हा आपण एखादे काम केवळ आनंदासाठी करतो आणि त्यातून काही मिळवण्याची हाव नसते, तेव्हा ते काम ओझे वाटत नाही. उदाहरणार्थ, एखादा कलाकार जेव्हा आपल्या कलेत हरवून जातो, तेव्हा त्याला वेळेचे किंवा कष्टाचे भान राहत नाही, तेच त्याचे आत्मसुख असते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अशा व्यक्तीबद्दल सांगत आहेत जिने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे आणि जिला आता कर्माचे बंधन उरलेले नाही.