←
शनिवार, 28 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 119

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें ज्ञान जरी फावलें निकें । तरी मोह हा कवणें विखें । उरेल तुज ॥ ११९ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen! If this knowledge is gained perfectly, then how can any delusion remain in you?"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
फावलें Verb
Phavale
प्राप्त झाले
Attained
निकें Adverb
Nike
चांगल्या प्रकारे / पूर्णपणे
Properly / Completely
मोह Noun
Moha
भ्रम / आसक्ती
Delusion / Attachment
कवणें Pronoun
Kavane
कोणत्या
Which / What
विखें Noun
Vikhe
प्रकारे / विषयाने
In what manner

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, यदि तुम्हें यह ज्ञान भली-भांति प्राप्त हो जाए, तो तुम्हें किसी भी प्रकार का मोह नहीं रहेगा।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, एकदा का मनुष्याला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचे ज्ञान झाले की, अज्ञानामुळे निर्माण झालेला मोह पूर्णपणे नष्ट होतो. ज्याप्रमाणे सूर्योदय झाल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे शुद्ध ज्ञानाच्या प्रकाशात संभ्रम टिकू शकत नाही. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी जो मोह झाला होता, तो केवळ अज्ञानामुळे होता, आणि हे ज्ञान तो मोह मुळासकट उपटून टाकेल असे आश्वासन येथे दिले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचे पूर्ण आणि सत्य ज्ञान मिळवतो, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि गोंधळ दूर होतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास पूर्ण झाला की मनातील भीती निघून जाते आणि आत्मविश्वास येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण करत आहेत की ज्ञानाने मोह कसा नष्ट होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 101

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥

म्हणौनि कर्माचें रूप ओळखावें । अकर्माचेंही जाणावें । आणि विकर्माचेंही पाहावें । पूर्णपणें ॥

"Therefore, one should recognize the nature of action, know about inaction, and also observe forbidden action completely."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कर्माचें Noun
Karmācēṃ
कर्माचे
of action
रूप Noun
Rūpa
स्वरूप
nature/form
ओळखावें Verb
Oḷakhāvēṃ
ओळखावे / ओळखून घ्यावे
should recognize
अकर्माचें Noun
Akarmācēṃ
अकर्माचे (निष्काम कर्माचे)
of inaction/selfless action
विकर्माचें Noun
Vikarmācēṃ
वाईट किंवा निषिद्ध कर्माचे
of forbidden action
पूर्णपणें Adverb
Pūrṇapaṇēṃ
संपूर्णपणे
completely

💡 अर्थ

इसलिए कर्म के स्वरूप को पहचानना चाहिए, अकर्म के स्वरूप को भी जानना चाहिए और विकर्म के स्वरूप को भी पूरी तरह समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माची गती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. कर्माचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: १. विहित कर्म (जे शास्त्रानुसार योग्य आहे), २. विकर्म (जे निषिद्ध किंवा चुकीचे आहे) आणि ३. अकर्म (फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म किंवा कर्माचा अभाव). या तिन्हींमधील सूक्ष्म फरक ओळखणे कठीण असते, कारण कर्माची गती गहन आहे. केवळ बाह्य कृतीवरून कर्म ठरत नाही, तर त्यामागील हेतू महत्त्वाचा असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतीही कृती करण्यापूर्वी ती योग्य (कर्म) आहे की अयोग्य (विकर्म) याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे 'कर्म' आहे, पण कॉपी करणे हे 'विकर्म' आहे. फळाची चिंता न करता कर्तव्य पार पाडणे हे 'अकर्म' स्थितीकडे नेते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील सूक्ष्म फरक आणि कर्माची गहन गती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 250

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्यलोकीं ॥ २५० ॥

"Therefore, whatever a powerful person does, the same is practiced by others; and whatever he accepts as standard, is followed by common people."

समर्थें Noun
Samarthe
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced or followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
Samanyaloki
सर्वसामान्य लोकांकडून
By common people
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करता है, अन्य लोग भी वैसा ही आचरण करते हैं। वह जो कुछ प्रमाण कर देता है, समस्त मनुष्य-समुदाय उसी के अनुसार बरतने लगता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा ज्ञानी लोक असतात, त्यांच्या कृतीकडे सर्वसामान्य लोक एक आदर्श म्हणून पाहतात. जर एखादा नेता किंवा थोर व्यक्ती सदाचाराने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी श्रेष्ठ व्यक्तींनी स्वतःचे आचरण शुद्ध आणि कर्तव्यदक्ष ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हे केवळ स्वतःच्या कल्याणासाठी नसून संपूर्ण समाजाच्या कल्याणासाठी असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि नम्रतेने वागली, तर मुलेही त्यांचेच बघून चांगले संस्कार शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा नेहमी कचराकुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच बघून स्वच्छतेची सवय लावतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्म का करावे आणि त्यांच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, याचे स्पष्टीकरण देताना माऊली ही ओवी सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा