←
शुक्रवार, 27 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 137

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च । नित्यः सर्वगतः स्थाणुर्अचलोऽयं सनातनः ॥

म्हणोनि हा नित्य । आणि अचल हा सनातनु । परि न कळे हा गहनु । तर्कासी गा ॥

"Therefore, this (soul) is eternal, immovable, and ancient; yet it is profound and incomprehensible to logic."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत/कायम
Eternal
अचल Adjective
Achal
स्थिर/न हलणारा
Immovable
सनातनु Adjective
Sanatanu
अनादी/प्राचीन
Ancient/Timeless
गहनु Adjective
Gahanu
गूढ/कठीण
Profound/Mysterious
तर्कासी Noun
Tarkasi
तर्काला/बुद्धीला
To logic/reasoning

💡 अर्थ

म्हणून हा आत्मा कायम टिकणारा (नित्य), स्थिर (अचल) आणि अनादी (सनातन) आहे. पण हा आत्मा तर्काने किंवा बुद्धीने समजून घेण्यास अत्यंत कठीण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की आत्मा हा काळाच्या पलीकडे असून तो कधीही नष्ट होत नाही (नित्य). तो कोणत्याही परिस्थितीत ढळत नाही (अचल) आणि तो सृष्टीच्या आरंभापासून अस्तित्वात आहे (सनातन). मानवी बुद्धी आणि तर्कशक्ती केवळ दृश्य जगाचे विश्लेषण करू शकते, परंतु आत्मा हा इंद्रियांच्या आणि तर्काच्या पलीकडचा विषय असल्याने तो समजण्यास अत्यंत गूढ किंवा 'गहन' आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठे नुकसान होते किंवा प्रिय व्यक्तीचा विरह होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की शरीर नश्वर असले तरी आत्मा अमर आहे. उदाहरण: एखाद्या अपयशाने खचून न जाता, आपल्यातील आंतरिक शक्ती (आत्मा) कधीही संपत नाही हा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जेणेकरून अर्जुनाचा मृत्यूविषयक मोह आणि भीती दूर व्हावी.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 203

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निधारे । ते हे युक्ती पैं सोपारे । गुरुगम्य गा ॥ २०३ ॥

"Therefore, by the support of action, action itself is renounced; this simple technique is indeed accessible through the Guru."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By means of action
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे किंवा त्याग करावा
Should be abandoned
युक्ती Noun
Yuktī
कला किंवा पद्धत
Skill or method
सोपारे Adjective
Sōpārē
सोपे
Easy
गुरुगम्य Adjective
Gurugamya
गुरूंनी शिकवण्यासारखे
Accessible through a Guru

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग करणे, ही सोपी युक्ती केवळ गुरूंच्या मार्गदर्शनानेच समजते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे एक अत्यंत महत्त्वाचे गुपित सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा युक्ती आहे. सामान्यतः लोकांना वाटते की कर्म सोडणे म्हणजे काम करणे थांबवणे, पण खरे ज्ञान हे आहे की कर्म करूनही त्यात न अडकणे (नैष्कर्म्य). ही युक्ती अत्यंत सूक्ष्म असून ती केवळ सद्गुरूंच्या कृपेने आणि त्यांच्या मार्गदर्शनानेच आत्मसात करता येते. कर्माचा आधार घेऊनच कर्माचा निरास करणे हे केवळ गुरुगम्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ विजयासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले कर्तव्य म्हणून खेळावे, हे गुरूंच्या मार्गदर्शनाने शिकता येते.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त व्हावे आणि ही युक्ती गुरूंकडून कशी शिकावी, याचे रहस्य ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 62

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जे धर्माचे पवित्र । जेथ आले आहेत विचित्र । दोन्ही दळें ॥ ६२ ॥

"In that manner, at Kurukshetra, the sacred land of Dharma, two diverse armies have assembled."

कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्र (युद्धभूमी)
The battlefield of Kurukshetra
पवित्र Adjective
Pavitra
पावन किंवा शुद्ध
Holy or Sacred
विचित्र Adjective
Vichitra
विलक्षण किंवा विविध प्रकारची
Strange or Diverse
दळें Noun
Dale
सैन्य किंवा फौजा
Armies
धर्माचे Noun
Dharmache
धर्माचे किंवा कर्तव्याचे
Of Righteousness

💡 अर्थ

अशा प्रकारे ते कुरुक्षेत्र, जे धर्माचे पवित्र ठिकाण आहे, तिथे दोन्ही बाजूंची विलक्षण सैन्यं एकत्र आली आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्राचे महत्त्व विशद करतात. कुरुक्षेत्र हे केवळ एक युद्धभूमी नसून ते 'धर्मक्षेत्र' आहे, जिथे सत्याचा आणि धर्माचा निर्णय होतो. 'विचित्र' या शब्दाचा अर्थ येथे 'विविध प्रकारची' किंवा 'विलक्षण' असा आहे, कारण एका बाजूला अधर्माचे सैन्य (कौरव) आणि दुसऱ्या बाजूला धर्माचे सैन्य (पांडव) उभे आहे. हे वर्णन युद्धाच्या सुरुवातीची पार्श्वभूमी आणि त्या जागेचे पावित्र्य दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनातही अनेकदा कुरुक्षेत्रासारखी परिस्थिती निर्माण होते, जिथे आपल्याला दोन भिन्न विचारांमध्ये निवड करावी लागते. अशा वेळी आपण धर्माच्या (सत्याच्या) बाजूने उभे राहणे महत्त्वाचे असते. उदाहरणार्थ: परीक्षेत कॉपी करण्याचा मोह टाळून प्रामाणिकपणे पेपर लिहिणे हे आपले 'धर्मक्षेत्र' आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील परिस्थितीचे वर्णन करून सांगत आहे की तिथे कशा प्रकारे दोन्ही सैन्यं जमा झाली आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा