←
मंगळवार, 02 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 220

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको भ्रमितां । हा सर्वथा नित्य तत्त्वता । आत्मा जाणे ॥ २२० ॥

"Therefore, do not be deceived by delusion; understand that this Soul is eternally constant and real."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवले जाणे
To be deceived
भ्रमितां Adjective
Bhramita
गोंधळलेला किंवा भ्रमिष्ट
Deluded or confused
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत किंवा कायम
Eternal
तत्त्वता Adverb
Tattvata
वास्तवात किंवा सत्याने
In reality
जाणे Verb
Jane
जाणून घे
Know/Understand

💡 अर्थ

म्हणून तू आता भ्रमाने फसू नकोस. हा आत्मा सर्व प्रकारे कायम टिकणारा आणि सत्य आहे हे समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्म्याच्या शाश्वत स्वरूपाची जाणीव करून देतात. ते म्हणतात की, देहाच्या नाशाने आत्म्याचा नाश होतो हा जो तुझा भ्रम आहे, तो सोडून दे. आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य असून तो कधीही नष्ट होत नाही. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मृत्यूचे भय उरत नाही आणि मनुष्याला जीवनाचे खरे स्वरूप समजते. अर्जुनाने युद्धाच्या प्रसंगी मोहग्रस्त होऊ नये, हाच या उपदेशाचा मुख्य उद्देश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठ्या संकटाचा किंवा बदलाचा सामना करावा लागतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक अस्तित्व (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवल्यास किंवा नुकसान झाल्यास दुःखी न होता, जीवनातील शाश्वत मूल्यांवर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी आत्म्याच्या अमरत्वाचे आणि अविनाशी स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 182

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे। आणि येरेंही तेचि अनुष्ठिजे। सामान्येंसीं॥

"Therefore, whatever a great person does, that is accepted as a standard by the world; and others, including common people, follow the same practice."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the powerful or great person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा मानक
Standard or Authority
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण करावे किंवा पाळावे
Should be practiced or followed
सामान्येंसीं Noun
Sāmānyēṃsīṃ
सामान्य लोकांकडून
By common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण (आदर्श) मानतात आणि इतर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्मयोगाचे एक महत्त्वाचे सामाजिक तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ स्थानी आहेत किंवा ज्यांच्याकडे ज्ञान आणि शक्ती आहे, त्यांच्या आचरणाकडे संपूर्ण समाजाचे लक्ष असते. अशा व्यक्तींनी केलेले कोणतेही कार्य हे लोकांसाठी एक नियम किंवा आदर्श बनून जाते. सामान्य जनता स्वतःचा वेगळा विचार न करता या थोर व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालते. जर ज्ञानी माणसाने कर्म करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोकही आळशी होतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थ व्यक्तींनी आपले कर्तव्य चोख बजावणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या कुटुंबात जर वडीलधारी माणसे शिस्तीने आणि प्रेमाने वागत असतील, तर मुलेही आपोआप तसेच वागायला शिकतात. नेत्याने नेहमी स्वतः कृती करून आदर्श घालून दिला पाहिजे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने आपले कर्तव्य का पार पाडले पाहिजे आणि त्याचा समाजावर काय परिणाम होतो, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 282

म्हणौनि तो निभ्रांत। जयाचे इंद्रियें स्वाधीन होत। तयाचीच प्रज्ञा जाणावी स्थिर। पैं गा॥

"Therefore, he is undoubtedly the one whose senses are under control; know his wisdom to be steady, O Arjuna."

निभ्रांत Adjective
Nibhranta
निःसंशय / खात्रीने
Undoubtedly / Certainly
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
स्वाधीन Adjective
Swadhina
स्वतःच्या ताब्यात
Under one's own control
प्रज्ञा Noun
Pradnya
बुद्धी / ज्ञान
Wisdom / Intellect
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ / शांत
Steady / Stable
जाणावी Verb
Janavi
समजावी / ओळखावी
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून ज्या माणसाने आपल्या सर्व इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे, त्याचीच बुद्धी खरोखर स्थिर आहे असे तू नक्की समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले पाय स्वतःहून आत ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो साधक आपली इंद्रिये विषयांच्या ओढीपासून परावृत्त करून स्वतःच्या नियंत्रणात ठेवतो, तोच खरा ज्ञानी होय. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती मनाला विचलित करतात. परंतु, ज्याने अभ्यासाने आणि वैराग्याने ही इंद्रिये जिंकली आहेत, त्याचीच प्रज्ञा आत्मस्वरूपात स्थिर होते. यात कोणताही संशय (निभ्रांत) नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला राग येतो किंवा एखादी गोष्ट हवीहवीशी वाटते, तेव्हा स्वतःच्या मनावर ताबा मिळवणे म्हणजे इंद्रिये स्वाधीन करणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाच्या वेळी मोबाईल किंवा खेळाचा मोह टाळून मनाला अभ्यासात स्थिर करणे हे या ओवीचे व्यावहारिक पालन आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की, ज्याची इंद्रिये त्याच्या ताब्यात असतात, त्याचीच बुद्धी स्थिर राहू शकते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा