←
बुधवार, 13 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 104

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें ज्ञान पैं निकें । जरी जाहले ठाउकें । अंतःकरणीं ॥ १०४ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen! This knowledge is truly pure and excellent if it becomes known within the heart."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
ज्ञान Noun
Jnana
आत्मज्ञान / बोध
Knowledge / Wisdom
निकें Adjective
Nike
शुद्ध / उत्तम / श्रेष्ठ
Pure / Excellent
ठाउकें Adjective
Thauke
समजलेले / ज्ञात झालेले
Known / Realized
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात / हृदयात
In the heart or mind

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, यदि यह ज्ञान तुम्हारे हृदय में भली-भांति समझ में आ जाए, तो यह अत्यंत श्रेष्ठ और कल्याणकारी है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित करतात. ते म्हणतात की, केवळ माहिती मिळवणे म्हणजे ज्ञान नव्हे. जेव्हा हे ज्ञान बुद्धीच्या पलीकडे जाऊन अंतःकरणात (मनात) पूर्णपणे ठसते किंवा अनुभवले जाते, तेव्हाच ते 'निके' म्हणजे शुद्ध आणि फलदायी ठरते. हे ज्ञान मनुष्याला अज्ञानाच्या अंधकारातून बाहेर काढते आणि त्याला सत्याची ओळख करून देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवून उपयोग नसतो, तर ते आपल्या मनात रुजले पाहिजे. उदाहरणार्थ, 'नेहमी खरे बोलावे' हे केवळ वाचून चालत नाही, तर ते मनापासून पटले की माणूस आपोआप सत्याने वागू लागतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत की ज्ञान अंतःकरणात ठसणे आवश्यक आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 28

म्हणोनि कर्म सांडावें । कीं न करितां असावें । हें कांहींच न फावे । अर्जुना पैं ॥

"Therefore, should action be abandoned, or should one remain without doing anything? This is not possible at all, O Arjuna."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or work
सांडावें Verb
Sandave
सोडून द्यावे
To abandon
न करितां Adverb
Na Karita
काहीही न करता
Without doing
असावें Verb
Asave
राहावे
To remain
फावे Verb
Phave
शक्य होणे
To be possible
पैं Particle
Pain
नक्कीच / अरे
Indeed / O

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, कर्म का त्याग करना या बिना कुछ किए बैठे रहना तुम्हारे लिए संभव नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अपरिहार्यतेवर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, प्रकृतीच्या त्रिगुणांच्या प्रभावामुळे कोणताही जीव क्षणभरही कर्माशिवाय राहू शकत नाही. 'मी काहीच करणार नाही' असे म्हणणे हा केवळ एक भ्रम आहे, कारण शरीर धारण केल्यावर श्वासोच्छवास, पाहणे, ऐकणे यांसारखी नैसर्गिक कर्मे चालूच राहतात. त्यामुळे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्मातील फळाची आशा सोडून आपले कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा शहाणपणा आहे. कर्मापासून पळ काढणे हे मानवी स्वभावाच्या विरुद्ध आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याला अभ्यासाचा कंटाळा आला तरी तो अभ्यास करणे पूर्णपणे सोडू शकत नाही, कारण ते त्याचे कर्तव्य आहे. कर्माचा कंटाळा करण्यापेक्षा ते आनंदाने स्वीकारणे हेच या ओवीचे शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की पूर्णपणे निष्क्रिय राहणे कोणत्याही जीवासाठी अशक्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 106

म्हणोनि अर्जुना ऐकें | जो इंद्रियांतें न जिंके | तो विषयांच्या कौतुकें | नागविला || १०६ ||

"Therefore, O Arjuna, listen; he who does not conquer his senses is robbed by the fascination of sensory objects."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांतें Noun
Indriyante
इंद्रियांना
To the senses
जिंके Verb
Jinke
जिंकतो
Conquers
विषयांच्या Noun
Vishayanchya
भोगवस्तूंच्या
Of sensory objects
कौतुकें Noun
Kautuke
मोहाने किंवा आवडीने
By the allure or fondness
नागविला Verb
Nagavila
लुटला गेला
Robbed or deceived

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन सुनो, जो अपनी इंद्रियों को नहीं जीतता, वह विषयों के आकर्षण में लुट जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांना जिंकत नाही, तो बाह्य जगातील विषयांच्या (सुखांच्या) मोहात अडकतो. हे विषय दिसायला आकर्षक वाटले तरी ते माणसाची विवेकबुद्धी आणि आत्मिक शांती हिरावून घेतात. जसा एखादा वाटसरू चोरांकडून लुटला जातो, तसाच इंद्रियांच्या आहारी गेलेला मनुष्य आपल्या जीवनाचे खरे ध्येय विसरून बसतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण जिभेवर किंवा डोळ्यांवर ताबा ठेवला नाही (उदा. सतत जंक फूड खाणे किंवा मोबाईल पाहणे), तर आपले आरोग्य आणि वेळ दोन्ही वाया जातात. संयम पाळणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, ज्याचे इंद्रियांवर नियंत्रण नाही अशा व्यक्तीची काय अवस्था होते, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा