←
गुरुवार, 14 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 336

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । या कर्मातें सर्वथा । न संडीं पां ॥ ३३६ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not be deluded; do not abandon this duty at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्तव्याला / कर्माला
To the duty / action
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
In every way / entirely
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon / do not leave

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळून जाऊ नकोस आणि आपल्या या कर्तव्याचा (कर्माचा) कधीही त्याग करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मोह किंवा भीतीपोटी आपल्या विहित कर्माचा त्याग करणे चुकीचे आहे. 'झकविजे' म्हणजे भ्रमिष्ट होणे किंवा गोंधळणे. अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी गोंधळला होता, त्याला वाटत होते की युद्ध करणे पाप आहे. परंतु माऊली सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे आलेले कर्म हे ईश्वरी आज्ञा मानून पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग केल्याने नव्हे, तर फळाची आशा सोडून कर्म केल्यानेच मनुष्याची प्रगती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादे काम कठीण वाटते, तेव्हा ते सोडून न देता पूर्ण करणे हेच आपले कर्तव्य आहे. उदाहरण: अभ्यासाचा कंटाळा आला तरी विद्यार्थ्यांनी आपले ध्येय गाठण्यासाठी नियमित अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून युद्धाचे (कर्तव्याचे) पालन करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 190

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशें । जेथ अविद्याजात नाशे । तेथ द्वैत कायसें । उरेल सांगे ॥ १९० ॥

"Therefore, in the light of self-realization, where the entire mass of ignorance perishes, how can duality remain there?"

आत्मबोधाचां Noun
Atma-bodhacham
आत्मज्ञानाच्या
of self-knowledge
प्रकाशें Noun
Prakashem
प्रकाशाने
by the light
अविद्याजात Noun
Avidyajata
अज्ञानाचा समूह
collection of ignorance
नाशे Verb
Nashe
नष्ट होते
is destroyed
द्वैत Noun
Dvaita
दोनपणा किंवा भेदभाव
duality
उरेल Verb
Urela
शिल्लक राहील
will remain

💡 अर्थ

म्हणून आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाने जिथे सर्व प्रकारचे अज्ञान नष्ट होते, तिथे द्वैत (भेदभाव) कसा काय शिल्लक राहील? तो राहतच नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराची अवस्था स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला 'मी कोण आहे' याचे खरे ज्ञान (आत्मबोध) होते, तेव्हा त्याच्या मनातील अविद्या किंवा अज्ञान पूर्णपणे नष्ट होते. अज्ञान नष्ट झाले की 'मी' आणि 'हे जग' किंवा 'मी' आणि 'परमेश्वर' असा जो वेगळेपणाचा भास (द्वैत) असतो, तो संपतो. सर्वत्र एकाच चैतन्याचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे पूर्ण ज्ञान मिळवतो, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि संभ्रम (अज्ञान) दूर होतो. उदाहरणार्थ, दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरी आहे हे कळताच भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर द्वैताचा भास कसा नष्ट होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 211

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्मचि अकर्म होय । आणि अकर्मीं कर्मचि आहे । हे जयाचिये दिठी पाहे । तोचि पुरुषु ॥ २११ ॥

"Where action itself becomes inaction, and in inaction there is action; he who sees this with his vision, he alone is the realized man."

कर्मचि Noun
Karmachi
कर्मच
Action itself
अकर्म Noun
Akarma
कर्म नसणे किंवा निष्कामता
Inaction or selflessness
दिठी Noun
Dithi
दृष्टी किंवा नजर
Vision or insight
पाहे Verb
Pahe
पाहतो
Sees
पुरुषु Noun
Purushu
ज्ञानी मनुष्य
Wise person

💡 अर्थ

ज्याला कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तोच खरा ज्ञानी माणूस होय.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील चौथ्या अध्यायातील १८ व्या श्लोकाचे निरूपण करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः कर्मे करत असतानाही अंतर्यामी अकर्ता राहतो (म्हणजेच कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही), त्याला कर्मात 'अकर्म' दिसते. याउलट, जो मनुष्य बाह्यतः शांत बसलेला असतो पण मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो, त्याच्या अकर्मातही 'कर्म' असते. ही सूक्ष्म दृष्टी ज्याच्याकडे आहे, तोच खरा योगी आणि ज्ञानी पुरुष होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे गहन तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे ज्ञानी पुरुषाची दृष्टी स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा