←
मंगळवार, 12 डिसेंबर 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 73

तैसे अध्यात्मशास्त्रीं इये । जो अधिकारिया होये । तोचि हे जाणे सोये । रसाची याची ॥ ७३ ॥

"Likewise, in this spiritual science, only he who is qualified can know the true nature of this essence."

अध्यात्मशास्त्रीं Noun
Adhyatmashastri
अध्यात्म शास्त्रामध्ये
In the science of spirituality
अधिकारिया Noun
Adhikariya
पात्र किंवा लायक व्यक्ती
Qualified or eligible person
जाणे Verb
Jane
समजतो किंवा ओळखतो
Knows or understands
सोये Noun
Soye
पद्धत किंवा मर्म
Method or essence
रसाची Noun
Rasachi
गोडीची किंवा आनंदाची
Of the essence or taste

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे अध्यात्मशास्त्रात ज्याची पात्रता आहे, तोच यातील खरा अर्थ आणि गोडी समजू शकतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवद्गीतेसारख्या गहन आध्यात्मिक विषयाचे मर्म केवळ तोच व्यक्ती समजू शकतो ज्याच्याकडे तशी पात्रता (अधिकार) आहे. ज्याप्रमाणे संगीतातील बारकावे समजण्यासाठी कानाला संगीताची जाण असावी लागते, तसेच आत्मज्ञानाचा आनंद घेण्यासाठी अंतःकरण शुद्ध, एकाग्र आणि जिज्ञासू असावे लागते. केवळ बुद्धीने नव्हे, तर अनुभवाने हे शास्त्र समजते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतीही उच्च विद्या किंवा कौशल्य आत्मसात करण्यासाठी आधी स्वतःची पात्रता निर्माण करावी लागते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला एखादा कठीण विषय शिकायचा असेल, तर आधी त्या विषयाची मूलभूत माहिती असणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेचे निरूपण करताना ज्ञानेश्वर महाराज या ग्रंथाचे महत्त्व आणि तो समजून घेण्याची पात्रता सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 184

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥

जेथ समस्त भूतें निजलीं । तेथ जो जागा प्रकाशलीं । आणि जेथ जीव जागे जाहले । तेथ निजला जो ॥

"Where all beings are asleep, there he is awake and enlightened; and where all beings are awake, there he is asleep."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
समस्त Adjective
Samasta
सर्व
All
भूतें Noun
Bhute
प्राणीमात्र
Living beings
निजलीं Verb
Nijali
झोपली
Slept
जागा Adjective
Jaga
जागृत
Awake
प्रकाशलीं Verb
Prakashali
प्रकाशमान झाला
Illuminated
जीव Noun
Jiva
लोक/प्राणी
Souls/People
निजला Verb
Nijala
झोपलेला
Asleep

💡 अर्थ

जेव्हा सर्व लोक अज्ञानाच्या झोपेत असतात, तेव्हा ज्ञानी माणूस जागा असतो. आणि जेव्हा लोक संसारात मग्न असतात, तेव्हा ज्ञानी माणूस त्यापासून अलिप्त (झोपलेला) असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाची (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षणे स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सामान्य माणसे ज्या आत्मज्ञानाबद्दल पूर्णपणे अनभिज्ञ असतात, तिथे योगी पुरुष आत्मप्रकाशात पूर्णपणे जागृत असतो. याउलट, सामान्य लोक ज्या ऐहिक विषयांमध्ये, मायेमध्ये आणि संसारात अत्यंत रस घेऊन गुंतलेले असतात, त्या विषयांकडे योगी पुरुष पूर्णपणे दुर्लक्ष करतो. योग्यासाठी हा संसार एका स्वप्नासारखा किंवा रात्रीसारखा असतो, जिथे तो अलिप्त राहून शांत झोपलेला असतो. हे अज्ञान आणि ज्ञान यातील मूलभूत फरकाचे सुंदर रूपक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा सर्वजण अफवा, नकारात्मकता किंवा विनाकारण वादात गुंतलेले असतात, तेव्हा आपण त्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करून आपल्या ध्येयावर आणि मानसिक शांततेवर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय. उदाहरण: परीक्षेत मित्र खेळत असताना आपण अभ्यासात मग्न राहणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची संसारातील अलिप्तता आणि आत्मज्ञानातील जागृती यांचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 153

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥

जेथ श्रुतीचां वागोजाळीं । गुंफली बुद्धि संचली । ते स्थिरावेल निश्र्चळीं । समाधीमाजी ॥ १५३ ॥

"When the intellect, entangled in the web of Vedic words, becomes steady and unwavering in Samadhi."

श्रुतीचां Noun
Shruticham
वेदांच्या
Of the Vedas
वागोजाळीं Noun
Vagojalim
शब्दांच्या जाळ्यात
In the web of words
गुंफली Verb
Gumphali
अडकलेली किंवा गुंतलेली
Entangled
निश्र्चळीं Adjective
Nishchali
अढळ किंवा स्थिर
Unwavering
समाधीमाजी Noun
Samadhimaji
समाधीमध्ये
In the state of Samadhi

💡 अर्थ

जेव्हा तुझी बुद्धी वेदांच्या शब्दांच्या जाळ्यातून बाहेर पडून समाधीमध्ये स्थिर होईल, तेव्हा तुला खऱ्या योगाची प्राप्ती होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी बुद्धी अनेकदा शास्त्रांच्या, विधी-निषेधांच्या आणि शब्दांच्या गुंतागुंतीत (वागोजाळी) अडकलेली असते. जोपर्यंत बुद्धी या बाह्य ज्ञानाच्या गोंधळात असते, तोपर्यंत तिला आत्मसाक्षात्कार होत नाही. जेव्हा ही बुद्धी सर्व संभ्रमातून मुक्त होऊन, निश्चल होऊन परमात्म्याच्या स्वरूपात (समाधीमध्ये) स्थिर होते, तेव्हाच साधकाला खऱ्या अर्थाने 'योग' प्राप्त होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ माहिती नसून प्रत्यक्ष अनुभव असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक लोकांची मते आणि माहितीच्या ओझ्याखाली दबलेले असतो. अशा वेळी गोंधळून न जाता, मन शांत करून स्वतःच्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे बुद्धी स्थिर करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी अनेक पुस्तके वाचून गोंधळण्यापेक्षा मूळ संकल्पना समजून घेऊन मन शांत ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की बुद्धी कधी आणि कशी स्थिर होऊन योगाची प्राप्ती करून देते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा