←
मंगळवार, 11 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 105

हा जन्मला तरी न म्हणिजे । मेला तरी न शोचिजे । हा नित्य सिद्ध जाणिजे । अनादि हा ॥

"It cannot be said that this soul is born, nor should one grieve if it dies; know this to be eternally established and without beginning."

जन्मला Verb
Janmala
जन्मलेला
Born
शोचिजे Verb
Shochije
शोक करणे
To grieve
नित्य Adjective
Nitya
कायमस्वरूपी
Eternal
सिद्ध Adjective
Siddha
स्वयंसिद्ध / अस्तित्वात असलेला
Self-existent
अनादि Adjective
Anadi
ज्याला सुरुवात नाही असा
Without beginning

💡 अर्थ

यह आत्मा न तो जन्म लेती है और न ही इसके मरने पर शोक करना चाहिए। यह आत्मा नित्य सिद्ध और अनादि है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. आत्मा हा जन्म-मृत्यूच्या पलीकडे आहे. शरीराचा जन्म होतो आणि नाश होतो, पण आत्मा हा नित्य (कायमस्वरूपी) आणि सिद्ध (स्वयं-अस्तित्वात) आहे. तो अनादी आहे, म्हणजे त्याला कोणतीही सुरुवात नाही. म्हणून मृत्यूच्या वेळी शोक करणे व्यर्थ आहे, कारण आत्मा कधीच मरत नाही. हे सांख्य योगाचे मुख्य तत्व आहे की जे अविनाशी आहे त्याचा शोक करू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात किंवा प्रिय व्यक्तीच्या निधनामुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की केवळ शरीर नष्ट झाले आहे, आत्मा नाही. हे ज्ञान आपल्याला मानसिक धैर्य देते. उदाहरणार्थ, एखाद्या जुन्या कपड्याचा त्याग केल्यावर आपण जसा शोक करत नाही, तसेच शरीराच्या बाबतीतही समजावे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा भाग म्हणून संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 220

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्यलोकीं ॥ २२० ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, the same is practiced by others; that alone is accepted as the standard by common people."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ पुरुषाने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे किंवा पाळावे
To practice or follow
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
Samanyaloki
सामान्य माणसांनी
By common people
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done

💡 अर्थ

श्रेष्ठ पुरुष जो जो आचरण करते हैं, अन्य लोग भी वैसा ही करते हैं। सामान्य लोग उनके कार्यों को ही प्रमाण मानते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा प्रभावशाली व्यक्ती असतात, त्यांच्या कृतींचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा ज्ञानी किंवा समर्थ पुरुष सदाचाराने वागला, तर समाज त्याचेच अनुकरण करतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण तेच समाजासाठी 'प्रमाण' किंवा आदर्श ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे मराठी निरूपण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि प्रेमाने वागली, तर मुलेही तसेच वागायला शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 193

म्हणौनि विषयांचें चिंतन । तेंचि अनर्थाचें मूळ जाण । यापासुनि सर्वथा मन । आवरावें ॥ १९३ ॥

"Therefore, contemplation of sense-objects is the very root of all evil; hence, the mind should be restrained from it by all means."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
विषयांचें Noun
Vishayanche
इंद्रिय भोगांचे
Of sensory objects
चिंतन Noun
Chintan
सतत विचार करणे
Contemplation
अनर्थाचें Noun
Anarthache
संकटाचे किंवा नाशाचे
Of calamity or ruin
मूळ Noun
Mool
कारण किंवा पाया
Root or source
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely
आवरावें Verb
Aavaraave
नियंत्रण करावे
Should be restrained

💡 अर्थ

इसलिए विषयों का चिंतन ही सभी अनर्थों की जड़ है, यह जानकर मन को उनसे पूरी तरह रोकना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी अध:पाताची सुरुवात ही इंद्रियविषयांच्या विचारातून होते. जेव्हा मन सतत भौतिक सुखांचा किंवा विषयांचा विचार करते, तेव्हा त्यातून आसक्ती निर्माण होते. ही आसक्तीच पुढे क्रोध, मोह आणि बुद्धीचा नाश करण्यास कारणीभूत ठरते. म्हणून साधकाने किंवा सामान्य माणसानेही जर स्वतःचे कल्याण साधायचे असेल, तर मनाला या विषयांच्या चिंतनापासून दूर ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हे चिंतनच सर्व अनर्थांचे उगमस्थान आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या वाईट सवयीचे (उदा. मोबाईलचे व्यसन) सतत विचार येत असतील, तर ते विचारच आपल्याला कृतीकडे नेतात. अशा वेळी मनाला जाणीवपूर्वक दुसऱ्या चांगल्या कामात गुंतवणे म्हणजे 'मन आवरणे' होय.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांच्या ध्यानामुळे मनुष्याचा अध:पात कसा होतो, हे सांगताना माउली हा उपदेश करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा