←
बुधवार, 12 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 146

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरें पावे प्राप्त। तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत। विहित म्हणोनि॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you in due course, do not abandon that prescribed duty, undoubtedly."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or right
अवसरें Adverb
Avasare
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion or time
निभ्रांत Adverb
Nibhrant
नि:संशयपणे किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस किंवा सोडू नकोस
Do not abandon or discard

💡 अर्थ

म्हणून जे काम योग्य आहे आणि जे वेळानुसार तुझ्यासमोर आले आहे, ते तुझे कर्तव्य समजून कधीही सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे कर्म योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरें) आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. ते कर्म 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले आपले कर्तव्य आहे, असे मानून ते नि:संशयपणे पूर्ण करावे. कर्मापासून पळ काढणे हा मार्ग नसून, प्राप्त कर्तव्य निष्ठेने पार पाडणे हाच खरा परमार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर वेळेवर अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित' आणि 'विहित' कर्म आहे. आळस करून ते टाळण्याऐवजी, ते आपले कर्तव्य मानून पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार येणाऱ्या कर्तव्याचे पालन करणे हेच कसे महत्त्वाचे आहे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 249

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माच्या बंधना | न पडावया कारणा | बुद्धि धरीं ||

"Therefore, O Arjuna, to prevent falling into the bondage of these actions, hold fast to this wisdom."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बंधना Noun
Bandhana
अडचणीत किंवा पाशात
Bondage
न पडावया Verb
Na Padavaya
न पडण्यासाठी
To not fall into
बुद्धि Noun
Buddhi
विवेक किंवा समज
Intellect or Wisdom
धरीं Verb
Dharin
धारण कर किंवा स्वीकार
Hold or Adopt

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, कर्माच्या जाळ्यात किंवा बंधनात अडकू नये असे तुला वाटत असेल, तर तू ही समत्व बुद्धी धारण कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणूस जेव्हा फळाची आशा धरून कर्म करतो, तेव्हा तो त्या कर्माच्या परिणामांत अडकतो. यालाच 'कर्माचे बंधन' म्हणतात. जर तुला या बंधनातून मुक्त व्हायचे असेल आणि कर्माचे ओझे वाटू द्यायचे नसेल, तर तू तुझी बुद्धी स्थिर आणि समतोल ठेवली पाहिजेस. कर्माच्या यशापयशाने विचलित न होणारी बुद्धीच तुला मोक्षाकडे नेऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपले कर्तव्य समजून निष्ठेने करणे म्हणजे कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला कर्माच्या फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 134

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं चित्तीं वाहासी खेदना । हें आदिअंतीं पाहातां ना । कांहींच नव्हे ॥ १३४ ॥

"Therefore, Arjuna, do not let your mind be filled with sorrow; when viewed from the perspective of the beginning and the end, this is nothing at all."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Grief or sorrow
आदिअंतीं Noun
Adi-anti
सुरुवात आणि शेवटी
Beginning and end
नव्हे Verb
Navhe
नाही
Is not
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / मुळीच
At all / ever

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात मुळीच दुःख करू नकोस. कारण सुरुवातीला आणि शेवटी विचार केला तर हे जग किंवा हे दुःख काहीच नाही (अशाश्वत आहे).

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला समजावून सांगतात की, ज्या गोष्टी उत्पत्तीच्या आधी नव्हत्या आणि विनाशानंतरही राहणार नाहीत, त्या केवळ मधल्या काळात सत्य असल्यासारख्या भासतात. जे पदार्थ सुरुवातीला आणि शेवटी नसतात, ते मधल्या काळातही खरोखर नसतातच. म्हणून या नश्वर आणि मायावी जगातील घटनांसाठी किंवा मृत्यूसाठी शोक करणे व्यर्थ आहे. आत्मस्वरूपाचा विचार केला तर हे दृश्य जगत शून्यवत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा ती कायमस्वरूपी नव्हती हे लक्षात घेऊन मन शांत ठेवावे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास किंवा खेळात हरल्यास, तो शेवट नाही हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील तत्त्वज्ञानावर आधारित, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला जगाच्या अशाश्वततेबद्दल आणि आत्म्याच्या अविनाशी स्वरूपाबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा