←
रविवार, 02 जुलै 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 13

तंव तो कुरुवृद्धु पितामहू । जो प्रतापाचा अर्कु प्रदीप्तु । तेणें सिंहनादु केला अद्‍भुतु । शंखु पूरूनि ॥ १३ ॥

"Then the aged grandsire of the Kuru race, the glorious patriarch, blew his conch, roaring like a lion, to hearten Duryodhana."

कुरुवृद्धु Noun
Kuruvruddhu
कुरुवंशातील ज्येष्ठ
Eldest of the Kuru dynasty
पितामहू Noun
Pitamahu
आजोबा (भीष्म)
Grandsire
अर्कु Noun
Arku
सूर्य
Sun
प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
तेजस्वी किंवा प्रकाशमान
Radiant or brilliant
सिंहनादु Noun
Simhanadu
सिंहाची गर्जना
Lion's roar
पूरूनि Verb
Puruni
फुंकून (शंख वाजवून)
Having blown

💡 अर्थ

तेव्हा कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ असलेले भीष्म पितामह, जे पराक्रमाच्या बाबतीत तेजस्वी सूर्यासारखे आहेत, त्यांनी आपला शंख फुंकून सिंहासारखी मोठी गर्जना केली.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज भीष्म पितामहांच्या शौर्याचे आणि व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. भीष्म हे केवळ वयानेच मोठे नव्हते, तर त्यांचे तेज आणि सामर्थ्य सूर्यासारखे प्रखर होते. 'प्रतापाचा अर्कु' या शब्दांतून ज्ञानेश्वर माऊली त्यांच्या अफाट पराक्रमाचा गौरव करतात. युद्धाची घोषणा करण्यासाठी त्यांनी जो शंखनाद केला, तो इतका प्रचंड आणि आत्मविश्वासपूर्ण होता की त्याला 'सिंहनाद' (सिंहाची गर्जना) म्हटले गेले आहे. हे त्यांच्या निर्भयतेचे आणि कौरव सैन्याचे नेतृत्व करण्याच्या त्यांच्या दृढनिश्चयाचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कार्याची सुरुवात करतो, तेव्हा आपल्या मनात भीष्म पितामहांसारखा आत्मविश्वास आणि स्पष्टता असावी. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या स्पर्धेत किंवा परीक्षेला सामोरे जाताना, भीती न बाळगता पूर्ण तयारीने आणि धैर्याने आपली उपस्थिती दर्शवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला युद्धाच्या मैदानावरील दृश्य सांगत आहे, जिथे भीष्म पितामहाने दुर्योधनाला धीर देण्यासाठी शंखनाद केला.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 207

म्हणौनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । उठीं वेगीं पंडुसुता । धनुष्य घेईं ॥ २०७ ॥

म्हणौनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । उठीं वेगीं पंडुसुता । धनुष्य घेईं ॥

"Therefore, now, cast away this delusive anxiety; arise quickly, O son of Pandu, and take up your bow."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
झकविली Adjective
Jhakavilī
भुलवणारी किंवा खोटी
Delusive or misleading
सांडीं Verb
Sāṃḍīṃ
त्याग कर किंवा सोडून दे
Give up or abandon
चिंता Noun
Ciṃtā
काळजी किंवा शोक
Worry or grief
वेगीं Adverb
Vegīṃ
त्वरेने किंवा लवकर
Quickly
पंडुसुता Noun
Paṇḍusutā
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
धनुष्य Noun
Dhanuṣya
धनुष्य किंवा शस्त्र
Bow

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही तुला भुलवणारी खोटी चिंता सोडून दे. हे पांडुपुत्रा, तू लवकर उठ आणि तुझे धनुष्य हातात घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करतात. आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व समजून सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की त्याचा शोक हा केवळ अज्ञानामुळे आहे. 'झकविली चिंता' म्हणजे जी चिंता माणसाला सत्यापासून दूर नेते आणि कर्तव्यापासून परावृत्त करते. अर्जुनाने क्षत्रिय धर्माचे पालन करणे हेच त्याचे कर्तव्य आहे. येथे 'धनुष्य घेणे' म्हणजे केवळ शस्त्र उचलणे नसून, जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी सज्ज होणे आणि आपल्या जबाबदाऱ्या स्वीकारणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरून किंवा गोंधळून जाऊन काम थांबवतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला प्रेरणा देते. उदाहरणार्थ, जर एखादा विद्यार्थी परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास करायचे सोडून रडत बसला असेल, तर त्याने ती भीती (चिंता) सोडून देऊन अभ्यासाला (धनुष्य) सुरुवात करणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे ज्ञान दिल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 206

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ २०६ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and whatever comes to pass by occasion, that prescribed duty should be performed without abandonment."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
प्रसंगें Adverb
Prasaṅgē
प्रसंगानुसार
By circumstance
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे प्रसंगाने आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रशुद्ध कर्तव्य न सोडता पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्वधर्म' आणि 'कर्तव्य' यांचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, जीवनात आपल्या समोर जी परिस्थिती येते, त्या परिस्थितीत जे कर्म करणे योग्य आणि आवश्यक असते, ते टाळू नये. 'विहित' म्हणजे जे आपल्यासाठी विहित किंवा नेमून दिलेले आहे, असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता निष्ठेने करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर त्याचे 'विहित' कर्म म्हणजे अभ्यास करणे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे, हे प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य चोख बजावणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा