←
सोमवार, 26 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 201

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥ २०१ ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, the same is practiced by others; whatever they accept as standard, is followed by the commoners."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
is done / performed
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
is practiced / followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
साधारणें Noun
Sadharene
सामान्य लोकांनी
by common people

💡 अर्थ

जो-जो आचरण श्रेष्ठ पुरुष करते हैं, दूसरे लोग भी वैसा ही करते हैं। वे जिसे प्रमाण मान लेते हैं, सामान्य लोग उसी का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजातील प्रभावशाली आणि समर्थ व्यक्तींचे वर्तन हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य लोक शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. जर एखादी मोठी व्यक्ती शिस्तीने आणि धर्माने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून समर्थांनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण ते संपूर्ण समाजासाठी एक मापदंड ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

उदाहरणादाखल, जर घरातील मोठी माणसे वेळेवर उठून कामे करत असतील, तर मुलेही त्यांचे पाहून शिस्त शिकतात. आपण जसे वागतो, तसेच आपल्या आसपासचे लोक शिकत असतात, हे लक्षात ठेवून वागावे.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि लोक त्यांचे अनुकरण कसे करतात, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 25

तिये सैन्ये दोन्ही थोर । जैसे कळांतकाळींचे सागर । कीं महाप्रळयींचे अंबर । उथळले ॥ २५ ॥

"Both those armies were so great, like the oceans at the end of time, or like the sky surging during the great dissolution."

सैन्ये Noun
Sainye
सेना/लष्कर
Armies
थोर Adjective
Thor
मोठी/विशाल
Great/Vast
कळांतकाळींचे Adjective
Kalantakaliche
प्रलयकाळातील
Of the end of time
सागर Noun
Sagar
समुद्र
Oceans
महाप्रळयींचे Adjective
Mahapralayiche
महाप्रलयाच्या वेळचे
Of the great dissolution
अंबर Noun
Ambar
आकाश
Sky
उथळले Verb
Uthalale
उचंबळले/उसळले
Overflowed/Surged

💡 अर्थ

वे दोनों सेनाएँ इतनी विशाल थीं जैसे प्रलय काल के दो समुद्र उमड़ रहे हों या महाप्रलय के समय आकाश ही नीचे गिर गया हो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील पांडव आणि कौरव या दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे वर्णन करत आहेत. 'कळांतकाळ' म्हणजे युगाचा अंत किंवा प्रलयकाळ. जेव्हा प्रलय येतो, तेव्हा समुद्र आपल्या मर्यादा सोडून सर्वत्र पसरतो आणि सर्व काही गिळंकृत करतो. तसेच, ही दोन्ही सैन्ये एकमेकांसमोर उभी ठाकली असताना त्यांचा विस्तार आणि त्यातील आवेश पाहून असे वाटते की जणू दोन महासागर एकमेकांवर आदळणार आहेत किंवा महाप्रलयाच्या वेळी संपूर्ण आकाशच खाली कोसळले आहे. हे वर्णन युद्धाच्या भीषणतेची आणि त्या प्रसंगाच्या गांभीर्याची पूर्वकल्पना देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्या आयुष्यात दोन मोठ्या समस्या किंवा आव्हाने एकाच वेळी समोर येतात, तेव्हा घाबरून न जाता त्यांच्या भव्यतेचा स्वीकार करून धैर्याने सामोरे जावे. उदाहरण: परीक्षेचा ताण आणि घरगुती जबाबदाऱ्या या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी आल्यावर डगमगून न जाता नियोजन करणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर जमलेल्या दोन्ही अफाट सैन्यांचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 241

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं या शोकासी देसी मना । विचारीं पां आपणा- । आपणचि ॥ २४१ ॥

"Therefore, O Arjuna, do not give room to this grief in your mind; contemplate your own self through your own intellect."

म्हणोनि Conjunction
mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
jhaṇīṃ
कदापि / चुकूनही
Never / by no means
शोकासी Noun
śokāsī
दुःखाला
To grief
विचारीं Verb
vicārīṃ
विचार कर
Reflect / Think
आपणचि Pronoun
āpaṇaci
स्वतःच
By oneself

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इस शोक को अपने मन में स्थान मत दो। तुम स्वयं ही अपने वास्तविक स्वरूप का विचार करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला विवेकाचा मार्ग दाखवत आहेत. ते म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर शोक उरत नाही. तू तुझ्या मनाला या मोहात आणि दुःखात अडकू देऊ नकोस. जेव्हा तू स्वतःच्या अंतरात्म्याचा विचार करशील, तेव्हा तुला समजेल की ज्यांच्या मृत्यूसाठी तू रडत आहेस, ते आत्मा रूपाने कधीच मरत नाहीत. हा आत्मविचारच तुला दुःखातून मुक्त करेल.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या संकटात किंवा दुःखात असतो, तेव्हा भावनेच्या भरात वाहून न जाता शांतपणे स्वतःच्या मनाशी संवाद साधला पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आल्यावर रडत न बसता, 'मी कुठे कमी पडलो?' असा स्वतःशीच विचार करणे म्हणजे विवेकाचा वापर करणे होय.

📌 संदर्भ

आत्मा अमर आहे हे सांगून झाल्यावर, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला शोक सोडून आत्मचिंतन करण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा