←
शनिवार, 10 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 247

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माचां फळगुणां | संगु न धरीं मना | माझारीं गा || २४७ ||

"Therefore, O Arjuna, do not let the attachment to the fruits of these actions dwell within your mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्मांच्या
Of actions
फळगुणां Noun
Phalgunam
फळांच्या ठिकाणी
In the results/fruits
संगु Noun
Sangu
आसक्ती / ओढ
Attachment
धरीं Verb
Dharim
धरू नकोस / ठेवू नकोस
Hold / Keep
माझारीं Adverb
Majharim
मध्ये / मनात
Within / Inside

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझ्या मनात या कर्मांच्या फळांची कोणतीही आसक्ती किंवा हाव धरू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला केवळ विहित कर्म करण्याचा अधिकार आहे. कर्माचे फळ काय मिळेल, हे आपल्या हातात नसते. जर आपण फळाची अपेक्षा ठेवून काम केले, तर त्या फळाच्या चिंतेमुळे कर्माची गुणवत्ता खालावते आणि मनाला शांती लाभत नाही. म्हणून, फळाचा मोह सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे. हेच श्रीकृष्णाने अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी समजावून सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, आपला पूर्ण वेळ आणि शक्ती अभ्यासावर केंद्रित करावी. अभ्यासाचे फळ (निकाल) आपोआप मिळेल, पण त्याची चिंता केल्याने अभ्यासात अडथळा येतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत, जिथे फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 153

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । हे संशयाचे जाळें । पसरले असे प्रबळें । अंतःकरणीं ॥ १५३ ॥

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मुळे । हे संशयाचे जाळे । पसरले असे प्रबळे । अंतःकरणी ॥ १५३ ॥

"Therefore, because of the root of ignorance, this web of doubt has spread strongly in the heart."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnānācēni
अज्ञानामुळे
Due to ignorance
मूळें Noun
Mūḷēṃ
मुळाने
By the root
संशयाचे Noun
Saṃśayācē
संशयाचे
Of doubt
जाळें Noun
Jāḷēṃ
जाळे
Web
प्रबळें Adverb
Prabaḷēṃ
जोराने
Powerfully
अंतःकरणीं Noun
Antaḥkaraṇīṃ
मनात
In the heart

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे हे संशयाचे जाळे अंतःकरणात मोठ्या प्रमाणावर पसरलेले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, अज्ञान हेच सर्व संशयांचे मूळ कारण आहे. ज्याप्रमाणे अंधारामुळे दोरीचा साप वाटतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अभावामुळे मानवी मनात संशयाचे जाळे निर्माण होते. हे जाळे इतके प्रबळ असते की ते माणसाच्या बुद्धीला ग्रासून टाकते आणि त्याला योग्य मार्गापासून विचलित करते. या संशयाचा नाश करण्यासाठी ज्ञानाचा प्रकाश मिळवणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीची पूर्ण माहिती नसते, तेव्हा मनात भीती आणि शंका येते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला गणिताचे सूत्र माहित नसेल, तर गणित सोडवताना शंका येईल. सूत्र शिकणे (ज्ञान) ही शंका दूर करते.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे मनात संशय कसा निर्माण होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 228

म्हणोनि तूं अर्जुना | या सकळां लोकांलागीं जाणा | सन्मार्ग हाचि दाविणा | आचरें तूं ॥ २२८ ॥

"Therefore, O Arjuna, to guide all these people on the right path, you should perform your actions accordingly."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
सन्मार्ग Noun
Sanmarga
चांगला मार्ग
Right path
दाविणा Verb
Davina
दाखवण्यासाठी
To show
आचरें Verb
Achare
आचरण कर
Practice/Act

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, या सर्व लोकांना योग्य मार्ग दाखवण्यासाठी तू स्वतः शास्त्रोक्त कर्मांचे आचरण कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, सामान्य लोक नेहमी श्रेष्ठ व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालतात. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (युद्ध) सोडलेस, तर समाज गोंधळात पडेल आणि चुकीच्या मार्गाला लागेल. जगाला सन्मार्ग दाखवणे हे तुझ्यासारख्या श्रेष्ठ पुरुषाचे कर्तव्य आहे. म्हणून, केवळ स्वतःसाठी नव्हे, तर समाजाला दिशा देण्यासाठी तू तुझे कर्म निष्ठेने केले पाहिजेस.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या वागण्याचा इतरांवर, विशेषतः लहानांवर प्रभाव पडतो. त्यामुळे आपण नेहमी शिस्त आणि नैतिकतेने वागले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तीने समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली कर्तव्ये का पार पाडली पाहिजेत, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा