←
रविवार, 11 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 45

तरी तूं आतां अर्जुना । सांडीं हे वासना । न धरीं या अनुष्ठाना । फळहेतूसी ॥

"Therefore, O Arjuna, now discard this desire; do not perform these duties with an eye on the fruit."

सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे किंवा त्याग कर
Abandon or discard
वासना Noun
Vasana
फळाची इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment to results
अनुष्ठाना Noun
Anushthana
धार्मिक आचरण किंवा कर्म
Performance of a ritual or duty
फळहेतूसी Adverb
Phalahetusi
फळाच्या उद्देशाने
With the motive of reward
धरीं Verb
Dhari
धरणे किंवा मनात ठेवणे
To hold or keep in mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता ही फळाची इच्छा सोडून दे आणि कोणत्याही कर्माचे फळ मिळावे या हेतूने ते कर्म किंवा अनुष्ठान करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, मानवी दुःखाचे मूळ कर्मात नसून कर्माच्या फळाविषयी असलेल्या 'वासनेत' (इच्छेत) आहे. वेदांमध्ये अनेक सकाम कर्मे सांगितली आहेत, परंतु आत्मोन्नतीसाठी माणसाने फळाची आशा सोडून कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा धरतो, तेव्हा आपण कर्माच्या बंधनात अडकतो. म्हणून, केवळ ईश्वराची सेवा किंवा आपले कर्तव्य या भावनेने कर्म करावे, असा हा मोलाचा सल्ला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला किती पगार मिळेल?' किंवा 'माझा पहिला नंबर येईल का?' या चिंतेत राहण्यापेक्षा, आपले काम पूर्ण निष्ठेने आणि आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ बक्षीस जिंकण्यासाठी न खेळता, खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 5

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥

जेथ आपणचि आपणया। सोडविजे धनंजया। तरीच आपणया। आपण सखा॥

"Where one liberates oneself by one's own self, O Dhananjaya, then only is one a friend to oneself."

आपणचि Pronoun
Apanachi
स्वतःच
oneself only
सोडविजे Verb
Sodavije
मुक्त करावे / सोडवावे
should liberate
धनंजया Noun
Dhananjaya
अर्जुनाचे एक नाव
Arjuna (conqueror of wealth)
सखा Noun
Sakha
मित्र
friend
आपणया Pronoun
Apanaya
स्वतःला
to oneself

💡 अर्थ

हे अर्जुना, माणसाने स्वतःच स्वतःचा उद्धार केला पाहिजे. जो स्वतःला संकटातून किंवा मोहातून बाहेर काढतो, तोच स्वतःचा खरा मित्र असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्मोद्धाराचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात आपला खरा मित्र किंवा शत्रू आपण स्वतःच असतो. जर आपण आपल्या मनावर ताबा मिळवून स्वतःला अधोगतीपासून वाचवले, तर आपण आपले मित्र होतो. पण जर आपण स्वतःला विषयांच्या आहारी जाऊ दिले, तर आपणच आपले शत्रू बनतो. मुक्तीसाठी दुसऱ्या कोणावरही अवलंबून न राहता स्वतःचे प्रयत्न महत्त्वाचे आहेत, हा या ओवीचा मुख्य गाभा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादी वाईट सवय (उदा. आळस) सोडायची असते, तेव्हा दुसरे कोणीही आपल्याला मदत करू शकत नाही. आपल्याला स्वतःलाच निश्चय करून त्यातून बाहेर पडावे लागते. स्वतःला शिस्त लावणे हाच स्वतःचा मित्र होण्याचा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की आत्मोद्धारासाठी स्वतःचे प्रयत्न आणि मनावर ताबा असणे किती आवश्यक आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 31

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि । धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥

म्हणोनि तूं आतां । कां विचारु करिसी चित्ता । आपुला धर्मु पाहतां । उचित काय ॥

"Therefore, why do you now deliberate in your mind? Considering your own duty, what is appropriate?"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विचारु Noun
Vicharu
विचार
Thought or deliberation
चित्ता Noun
Chitta
मनात
In the mind
धर्मु Noun
Dharmu
कर्तव्य किंवा धर्म
Duty or righteousness
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate or proper

💡 अर्थ

म्हणून तू आता मनात असा विचार का करतोस? आपल्या स्वधर्माचा विचार केला तर तुला काय करणे योग्य आहे ते पहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला त्याच्या कर्तव्याची जाणीव करून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, तू विनाकारण मनात संभ्रम का निर्माण करत आहेस? जर तू तुझ्या क्षत्रिय धर्माचा विचार केलास, तर तुला समजेल की या प्रसंगी युद्ध करणे हेच तुझे परम कर्तव्य आहे. स्वधर्माचे पालन करणे हेच मनुष्यासाठी सर्वात कल्याणकारी असते. आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म पार पाडणे हाच खरा मार्ग आहे, असे मार्गदर्शन येथे केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या कर्तव्याबद्दल संभ्रमात असतो, तेव्हा आपल्या मूळ जबाबदाऱ्यांकडे लक्ष देऊन निर्णय घ्यावा. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या काळात खेळाचा मोह सोडून अभ्यास करणे हा त्याचा 'विद्यार्थी धर्म' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि स्वधर्माचे पालन करण्याच्या महत्त्वाची आठवण करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा