←
गुरुवार, 01 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 152

म्हणौनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरावें हें वर्म । येणें पाविजे परम । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform the prescribed duty; this is the secret. Through this, one attains the supreme goal of life."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा योग्य
Prescribed or righteous
आचरावें Verb
Acharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
To practice or perform
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or essence
पाविजे Verb
Pavije
मिळते किंवा प्राप्त होते
Attained or reached
पुरुषार्थातें Noun
Purusharthate
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रविहित (योग्य) कर्म आहे, तेच करावे. हेच जीवनाचे खरे रहस्य आहे, कारण यामुळेच श्रेष्ठ अशा मोक्षाची (परम पुरुषार्थाची) प्राप्ती होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले 'विहित कर्म' (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्मानुसार कर्म करणे हेच खरे 'वर्म' किंवा गुपित आहे. अशा प्रकारे निस्वार्थ बुद्धीने केलेल्या कर्मामुळेच मनुष्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ प्राप्त होतो. हे कर्मच ईश्वराची सेवा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हे 'कर्तव्य' म्हणून प्रामाणिकपणे करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही याची चिंता करण्यापेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हेच आपले विहित कर्म आहे, ज्यामुळे प्रगती निश्चित होते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे आचरण कसे मोक्षदायी ठरते हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 48

म्हणोनि तूं अर्जुना । सांडीं हा कल्पना । योगारूढ होऊनि मना । कर्मे करीं ॥ ४८ ॥

"Therefore, O Arjuna, cast away these fancies; being established in Yoga, perform your actions."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
कल्पना Noun
Kalpana
फळाची आशा किंवा संकल्प
Expectation or mental construct
योगारूढ Adjective
Yogarudha
योगामध्ये स्थिरावलेला
Established in Yoga
करीं Verb
Kari
कर
Perform / Do

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू फळाची आशा किंवा मनातले संकल्प सोडून दे आणि मनाला योगामध्ये स्थिर करून आपली कर्तव्ये पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार आणि 'मला याचे अमुक फळ मिळेल' ही कल्पना (संकल्प) अडथळा ठरते. जेव्हा मनुष्य आपले मन ईश्वराशी किंवा कर्तव्याशी एकरूप करतो (योगारूढ होतो), तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने कर्म करू शकतो. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, दोन्ही परिस्थितीत मन शांत ठेवणे म्हणजेच योग होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या प्रकल्पावर काम करताना 'मला बक्षीस मिळेल का?' याचा विचार करण्याऐवजी, पूर्ण लक्ष कामाच्या गुणवत्तेवर केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि समत्व बुद्धीने कर्म करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 107

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । तयालागी ॥

"Thus, through the pretext of action, whatever is manifested, that is Brahman alone for him."

कर्माचेनि Noun
karmāceni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
miṣe
निमित्ताने
on the pretext of
प्रकाशे Verb
prakāśe
प्रकट होते
manifests
ब्रह्मचि Noun
brahmaci
ब्रह्मच
Brahman only
तयालागी Pronoun
tayālāgī
त्याच्यासाठी
for him

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या निमित्ताने जे काही व्यक्त होते, ते सर्व त्या ज्ञानी पुरुषासाठी ब्रह्मच असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला व्यवहारातील प्रत्येक क्रिया ब्रह्माचाच विलास वाटते. जसे सोन्याचे दागिने सोन्यापेक्षा वेगळे नसतात, तसे कर्माच्या रूपाने जे काही समोर येते, ते ब्रह्माव्यतिरिक्त दुसरे काहीही नसते. त्याच्या दृष्टीने कर्ता, कर्म आणि क्रिया हे सर्व एकरूप होतात. कर्माचे केवळ निमित्त असते, परंतु त्यामागील अधिष्ठान केवळ परब्रह्मच असते, अशी त्याची धारणा असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन कामे करताना ती ओझे न मानता ईश्वराची सेवा समजावी. उदाहरणार्थ, ऑफिसचे काम करताना आपण समाजाच्या कल्याणासाठी योगदान देत आहोत आणि ही ईश्वराचीच सेवा आहे, असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि कामात आनंद मिळतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाची दृष्टी कशी असते आणि त्याला कर्मामध्ये ब्रह्म कसे दिसते, याचे विवेचन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा