🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादा मनुष्य 'मी म्हणजे हे शरीर' हा अहंकार (देहाभिमान) पूर्णपणे त्यागून देतो, तेव्हा त्याच्या मनातून कर्माच्या फळाची इच्छा आपोआप नष्ट होते. असा पुरुष संसारात राहून सर्व प्रकारची कर्तव्ये पार पाडतो, पण ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यात असूनही ओले होत नाही, त्याप्रमाणे तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही. हेच खरे ज्ञान आणि मुक्तीचे लक्षण आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' या चिंतेपेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही याची भीती न बाळगता प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे म्हणजे अलिप्त राहून कर्म करणे होय.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अशा व्यक्तीची लक्षणे सांगत आहेत जिने आत्मज्ञान प्राप्त केले आहे आणि जी कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, देहधारी मनुष्याला कर्म करणे पूर्णपणे टाळता येत नाही, कारण प्रकृतीचे गुण सतत कार्य करत असतात. म्हणून कर्माचा कंटाळा करणे किंवा ते सोडून देणे हा मार्ग नाही. खरा मार्ग म्हणजे 'फलाशा त्याग'. जेव्हा आपण एखादे काम करतो, तेव्हा त्याचे फळ काय मिळेल या चिंतेत न पडता, ते काम आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केले पाहिजे. यामुळे कर्माचे बंधन निर्माण होत नाही आणि चित्तशुद्धी होते.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (मार्क्सची) सतत चिंता न करता, केवळ मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: जर एखादा खेळाडू फक्त 'मी जिंकणार की हारणार' याचा विचार न करता खेळाच्या तंत्रावर लक्ष देतो, तेव्हा तो अधिक यशस्वी होतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करत आहेत की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा फळाची आसक्ती सोडून कर्तव्य करणे श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे भयंकर परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. ज्याप्रमाणे एखादी चुकीची पद्धत कामाचा नाश करते, तसाच संशय हा आत्मिक आणि व्यावहारिक प्रगतीचा पूर्णपणे नाश करणारा मार्ग आहे. संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात. ज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण तो बुद्धीला स्थिर होऊ देत नाही.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नका. जर तुम्हाला स्वतःच्या क्षमतेवर किंवा ध्येयावर संशय असेल, तर यश मिळणे कठीण होते. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना 'मला हे जमणार नाही' असा संशय धरण्याऐवजी 'मी हे करू शकतो' असा विश्वास ठेवल्यास प्रगती होते.

ज्ञानेश्वर महाराज संशयाची विनाशकारी शक्ती आणि तो प्रगतीत कसा अडथळा ठरतो, याचे वर्णन करत आहेत.