बुधवार, 31 मे 2023
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 18

म्हणौनि तूं निभ्रांत । होईं गा सावचित्त । हा स्वधर्मु उचित । न संडिजे ॥ १८ ॥

म्हणौनि तू निभ्रांत । होई गा सावचित्त । हा स्वधर्म उचित । टाकू नकोस ॥ १८ ॥

"Therefore, being doubtless and fully attentive, do not abandon your rightful duty."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
निभ्रांत Adjective
Nibhranta
शंका नसलेला / निःशंक
Without doubt
सावचित्त Adjective
Savachitta
सावध / एकाग्र
Attentive / Mindful
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate / Proper
संडिजे Verb
Sandije
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / leave

💡 अर्थ

म्हणून तू मनात कोणतीही शंका न ठेवता सावध हो आणि आपला जो योग्य स्वधर्म (कर्तव्य) आहे, त्याचा त्याग करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा दुःखातून सुटण्याचा मार्ग नाही. उलट, संभ्रम सोडून आणि पूर्णपणे जागरूक राहून आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे. जेव्हा माणूस आपले कर्तव्य निष्ठेने करतो, तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने प्रगती करतो. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते योग्य पद्धतीने करणे हाच खरा शहाणपणा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कठीण प्रसंगी आपली जबाबदारी झटकून न टाकता ती धैर्याने पार पाडावी. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याला एखादा विषय कठीण वाटला तरी त्याचा कंटाळा न करता, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे असे मानून त्याने प्रयत्न सुरू ठेवणे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 49

तेणें महाघोषें थोरें । खांचरें आणि शिखरें । दुमदुमिती गहरें । प्रतिध्वनी ॥

"With that great sound, the valleys and mountain peaks resonated with deep echoes."

महाघोषें Noun
Mahaghoshe
मोठ्या आवाजाने
Loud sound
थोरें Adjective
Thore
प्रचंड किंवा मोठ्या
Great or huge
खांचरें Noun
Khanchare
दऱ्या किंवा खोल जागा
Valleys or gorges
शिखरें Noun
Shikhare
पर्वतशिखरे
Mountain peaks
दुमदुमिती Verb
Dumdumiti
घुमू लागले
Resonated
प्रतिध्वनी Noun
Pratidhvani
पडसाद
Echo

💡 अर्थ

त्या मोठ्या आवाजाने दऱ्याखोऱ्या आणि पर्वतशिखरे दुमदुमून गेली आणि सर्वत्र त्याचे प्रतिध्वनी उमटू लागले.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या आरंभी झालेल्या शंखनादाचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा पांडवांच्या सैन्याने शंख फुंकले, तेव्हा तो आवाज इतका प्रचंड होता की त्याने केवळ आकाशच व्यापले नाही, तर पृथ्वीवरील दऱ्या (खांचरें) आणि पर्वतांची शिखरेही हादरून गेली. त्या आवाजाचे प्रतिध्वनी सर्वत्र उमटले, ज्यामुळे वातावरणात एक प्रकारचा दरारा निर्माण झाला. हे पांडवांच्या आत्मबलाचे आणि विजयाचे प्रतीक आहे. निसर्गही त्यांच्या या महान कार्याला प्रतिसाद देत असल्याचे येथे सूचित होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादे मोठे कार्य सत्याच्या मार्गाने करतो, तेव्हा आपला आत्मविश्वास इतका प्रबळ असावा की त्याचा प्रभाव सभोवतालच्या वातावरणावर पडला पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्याची सुरुवात करताना आपला आवाज आणि निश्चय इतका ठाम असावा की समाजात त्याचे सकारात्मक पडसाद उमटतील.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या सुरुवातीला पांडवांनी केलेल्या शंखनादाचा प्रचंड प्रभाव सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 48

आणि कर्माचां ठायीं अकर्म । जो देखे ससंभ्रम । तोचि पुरुषोत्तम । जगामाजी ॥

आणि कर्माच्या ठिकाणी अकर्म, जो गोंधळून न जाता पाहतो, तोच या जगात पुरुषोत्तम (श्रेष्ठ पुरुष) होय.

"And he who sees inaction within action, without confusion, he alone is the supreme among men in this world."

कर्माचां Noun
Karmācāṃ
कर्माच्या
Of action
ठायीं Noun
Ṭhāyīṃ
ठिकाणी
In/At
अकर्म Noun
Akarma
कर्मशून्यता किंवा अलिप्तता
Inaction or detachment
देखे Verb
Dekhe
पाहतो
Sees
ससंभ्रम Adverb
Sasaṃbhrama
गोंधळ न होता (स्पष्टपणे)
Without confusion (clearly)
पुरुषोत्तम Noun
Puruṣottama
श्रेष्ठ पुरुष
Supreme man

💡 अर्थ

जो माणूस काम करत असतानाही मनात शांत राहतो आणि आपण स्वतः काही करत नाही असे समजतो, तोच खरा श्रेष्ठ माणूस आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करत असूनही अंतर्यामी अलिप्त असतो, त्यालाच कर्मामध्ये अकर्म दिसते. तो गोंधळून न जाता हे जाणतो की आत्मा अकर्ता आहे. असा पुरुष कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. ही स्थिती प्राप्त झालेला मनुष्यच जगामध्ये 'पुरुषोत्तम' म्हणजेच सर्वश्रेष्ठ मानला जातो, कारण त्याने कर्माचे मर्म जाणलेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने काम करावे. उदाहरणार्थ, खेळाडूने विजयाचा विचार न करता केवळ खेळाचा आनंद घेऊन खेळावे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माकडे कशा दृष्टीने पाहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा