←
बुधवार, 31 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 51

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मिंचि अलिप्त होइजे । हें विचारूनि पाहिजे । आपुलिया मती ॥ ५१ ॥

"Therefore, one should consider with one's own mind whether to give up action or to remain unattached in action."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा / सोडावे
Should be abandoned
अलिप्त Adjective
Alipta
लिप्त नसलेला / वेगळा
Detached
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having contemplated
मती Noun
Mati
बुद्धीने
Intellect

💡 अर्थ

इसलिए, कर्म का त्याग करना चाहिए या कर्म करते हुए भी उससे निर्लिप्त रहना चाहिए, इस पर अपनी बुद्धि से विचार करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला विवेकाचा वापर करण्यास सांगत आहेत. मनुष्य प्रकृतीच्या अधीन असल्यामुळे कर्म पूर्णपणे सोडणे अशक्य आहे. मग प्रश्न असा उरतो की, कर्माचा केवळ बाह्य त्याग (संन्यास) करावा की कर्मात राहूनही फळाची अपेक्षा न ठेवता अलिप्त राहावे? माऊली सुचवतात की, कर्मात राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हाच श्रेष्ठ मार्ग आहे आणि साधकाने आपल्या बुद्धीने यावर सखोल विचार करावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

कर्म आणि संन्यास यातील संभ्रम दूर करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज विवेकाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 25

जेणे सांडिला देहाभिमानु । जो विसरला मी-तूंपणु । जयासी आत्मबोधु पूर्णु । हाता आला ॥ २५ ॥

"One who has cast off the pride of the body, who has forgotten the distinction of 'I' and 'thou', and into whose hands has come the full knowledge of the Self."

जेणे Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला / सोडला
Abandoned / Given up
देहाभिमानु Noun
Dehabhimanu
शरीराचा अहंकार
Body-ego
मी-तूंपणु Noun
Mi-tumpanu
द्वैतभाव / भेदभाव
Duality / Sense of 'I' and 'You'
आत्मबोधु Noun
Atmabodhu
आत्मज्ञान
Self-realization
हाता आला Verb
Hata ala
प्राप्त झाला
Attained / Acquired

💡 अर्थ

जिसने देह-अभिमान को त्याग दिया है, जो 'मैं' और 'तू' के भेदभाव को भूल गया है और जिसे पूर्ण आत्मज्ञान प्राप्त हो गया है, वह मुक्त है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाची लक्षणे सांगतात. जो साधक 'मी हे शरीर आहे' हा देहाभिमान पूर्णपणे त्यागून देतो, त्याच्या मनातील द्वैतभाव (मी आणि तू मधील फरक) नष्ट होतो. जेव्हा मनुष्याला सर्वत्र एकाच आत्मतत्त्वाचा अनुभव येतो, तेव्हा त्याला 'पूर्ण आत्मबोध' प्राप्त झाला असे म्हणतात. असा पुरुष प्रपंचात राहूनही ब्रह्माशी एकरूप झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'मी' आणि 'माझे' या अहंकारात अडकतो. जर आपण इतरांना स्वतःसारखेच मानले आणि अहंकार कमी केला, तर आपले जीवन अधिक आनंदी होईल. उदाहरणार्थ, एखाद्या कामाचे यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःचे मोठेपण न सांगता सर्वांच्या सहभागाचा आदर करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायात कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांचे विवेचन करताना आत्मज्ञानी पुरुषाची स्थिती स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 39

म्हणोनि इंद्रियांतें न दमिजे । तरी विषयसुख न सेविजे । आणि मन हें न जिंकिजे । तरी न होय ॥ ३९ ॥

"Therefore, if the senses are not subdued, if the pleasures of the objects are not avoided, and if this mind is not conquered, then it (liberation) does not happen."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांतें Noun
Indriyante
इंद्रियांना
To the senses
दमिजे Verb
Damije
दमन करावे / ताबा ठेवावा
To restrain or control
विषयसुख Noun
Vishaysukh
इंद्रियांचे भोग किंवा सुख
Sensual pleasures
सेविजे Verb
Sevije
उपभोग घेणे
To enjoy or consume
जिंकिजे Verb
Jinkije
जिंकावे
To conquer

💡 अर्थ

इसलिए, यदि इंद्रियों का दमन नहीं किया जाता, विषय-सुखों का त्याग नहीं किया जाता और मन को जीता नहीं जाता, तो आत्मज्ञान प्राप्त करना संभव नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत साधकासाठी अत्यंत आवश्यक अशा शिस्तीचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या ज्ञानेंद्रियांना आणि कर्मेंद्रियांना आवरत नाही, तोपर्यंत तो बाह्य जगातील क्षणिक सुखांच्या जाळ्यात अडकलेला राहतो. केवळ शरीराने त्याग करून चालत नाही, तर मनावर विजय मिळवणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. जोपर्यंत मन विषयांकडे धावते, तोपर्यंत आत्मसाक्षात्कार किंवा खरी शांती प्राप्त होऊ शकत नाही. इंद्रियदमन आणि मनःशांती या आध्यात्मिक प्रगतीच्या पायाभूत पायऱ्या आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला परीक्षेत यश मिळवायचे असेल, तर त्याने मोबाईल किंवा खेळासारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टींवर (इंद्रियांवर) ताबा मिळवणे आणि मनाला अभ्यासात एकाग्र करणे आवश्यक आहे. मनावर ताबा मिळवल्याशिवाय कोणतेही मोठे ध्येय साध्य होत नाही.

📌 संदर्भ

मोक्षप्राप्तीसाठी इंद्रियनिग्रह आणि मन जिंकणे किती अनिवार्य आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा