←
शनिवार, 31 डिसेंबर 2033
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 69

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । तेंचि योगु जाण । म्हणूनि दोन्ही एकचि हें प्रमाण । मानिजे गा ॥

"Where there is this Sanyasa, O Arjuna, know that to be Yoga itself; therefore, let both be regarded as one."

संन्यासपण Noun
Sanyaspan
संन्यासाची वृत्ती किंवा त्याग
State of renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा ईश्वराशी जोडले जाणे
Path of selfless action
प्रमाण Noun
Praman
सत्य किंवा पुरावा
Truth or standard
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे किंवा समजावे
Should be considered
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्हीही (संन्यास आणि योग)
Both

💡 अर्थ

हे अर्जुन, जिसे संन्यास कहा जाता है, उसे ही योग जानो। इसलिए इन दोनों को एक ही सत्य मानना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास आणि योग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की कर्म सोडणे म्हणजे संन्यास आणि कर्मात राहणे म्हणजे योग. परंतु, ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कारण दोघांचेही ध्येय अहंकाराचा त्याग करणे हेच असते. बाह्य कृती वेगळी दिसली तरी अंतर्यामीची स्थिती एकच असते. जो फळाची आशा सोडून कर्म करतो, तो संन्यासीच असतो. म्हणून या दोन्ही मार्गांत कोणताही भेद मानू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि फळाची अपेक्षा न करता काम करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा मेळ घालणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ ज्ञानासाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग नसून ते मुळात एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 63

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जे धर्माचे पवित्र । जेथ आले एकत्र । उभय दळ ॥

"In that manner, on the sacred land of Kurukshetra, both the armies assembled."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे / अशा प्रकारे
In that manner
कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्राचे मैदान
The field of Kurukshetra
पवित्र Adjective
Pavitra
पावन / शुद्ध
Sacred / Holy
एकत्र Adverb
Ekatra
एका ठिकाणी
Together
उभय Adjective
Ubhaya
दोन्ही
Both
दळ Noun
Dala
सैन्य / फौज
Army / Forces

💡 अर्थ

उसी प्रकार उस पवित्र धर्मक्षेत्र कुरुक्षेत्र में, जहाँ दोनों सेनाएँ एकत्रित हुई थीं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्राच्या रणांगणाचे वर्णन करत आहेत. कुरुक्षेत्राला 'धर्मक्षेत्र' म्हटले गेले आहे, कारण तेथे केवळ युद्धच होणार नव्हते, तर धर्माचा विजय आणि अधर्माचा पराभव ठरणार होता. येथे 'उभय दळ' म्हणजे पांडवांचे आणि कौरवांचे सैन्य समोरासमोर उभे ठाकले आहे. ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला संजय धृतराष्ट्राला युद्धाच्या परिस्थितीची माहिती देताना या पवित्र भूमीचा उल्लेख करतो, जिथे सत्याची आणि असत्याची लढाई होणार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर चांगले आणि वाईट असे दोन पर्याय असतात, तेव्हा आपले मन हे 'कुरुक्षेत्र' बनते. अशा वेळी आपण नेहमी सत्याची आणि धर्माची बाजू निवडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, खेळताना आपली चूक मान्य करणे हा धर्माचा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्राच्या पवित्र भूमीवर दोन्ही सैन्ये कशी एकत्र जमली आहेत, याचे वर्णन सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 177

म्हणोनि तूं आतां । उचित कर्म सर्वथा । आचरें गा निभ्रांता । विहित जे ॥

"Therefore, perform now, O undoubting one, the proper action which is prescribed for you."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper / Right
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or Duty
आचरें Verb
Aachare
कर किंवा आचरण कर
Perform or Practice
निभ्रांता Adverb
Nibhranta
शंका न धरता / निःशंकपणे
Without doubt
विहित Adjective
Vihit
शास्त्रसंमत किंवा नेमून दिलेले
Prescribed

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम बिना किसी संदेह के अपने निर्धारित उचित कर्तव्यों का पालन करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे सृष्टीचे चक्र आहे आणि ते टाळता येत नाही. ज्ञानी पुरुष देखील जगाला मार्ग दाखवण्यासाठी कर्मे करत राहतात. म्हणून अर्जुना, तू तुझ्या मनातील संभ्रम किंवा शंका सोडून दे (निभ्रांता) आणि क्षत्रिय म्हणून तुला जे शास्त्रविहित आणि योग्य कर्म प्राप्त झाले आहे, त्याचे पूर्ण निष्ठेने आचरण कर. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला आपली जबाबदारी माहित असते, तेव्हा ती टाळण्याऐवजी किंवा त्याबद्दल शंका घेण्याऐवजी पूर्ण क्षमतेने पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हे त्याचे 'विहित कर्म' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य कोणत्याही शंकेशिवाय आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा