←
शुक्रवार, 18 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 10

तैसेचि स्वधर्मु हा पाळिजे । सकळ काम पुरविजे । जैसा कामधेनु पाळिजे । आपुलिया हिता ॥

"In the same way, one should follow one's own duty; it fulfills all desires, just as one rears a Kamadhenu for one's own welfare."

स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
पाळिजे Verb
Palije
पालन करावे
Should be followed
सकळ Adjective
Sakala
सर्व
All
काम Noun
Kaama
इच्छा किंवा वासना
Desires
पुरविजे Verb
Puravije
पूर्ण करणे
To fulfill
कामधेनु Noun
Kamadhenu
इच्छा पूर्ण करणारी गाय
Wish-fulfilling cow
हिता Noun
Hita
कल्याण किंवा फायदा
Welfare or benefit

💡 अर्थ

जैसे हम अपने लाभ के लिए कामधेनु पालते हैं, वैसे ही हमें अपने स्वधर्म का पालन करना चाहिए, क्योंकि वह हमारी सभी इच्छाएं पूरी करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या विहित कर्तव्याचे पालन अत्यंत निष्ठेने केले पाहिजे. ज्याप्रमाणे कामधेनू गाय आपल्या मालकाच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते, त्याचप्रमाणे स्वधर्म हा मनुष्याला ऐहिक आणि पारलौकिक सुखाची प्राप्ती करून देतो. स्वधर्म पाळणे म्हणजे केवळ नियम पाळणे नसून, ते आपल्या कल्याणाचे साधन आहे. जर आपण आपल्या कर्तव्याशी प्रामाणिक राहिलो, तर आपल्याला इतर कोणत्याही गोष्टीची कमतरता भासणार नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात आपले काम हीच आपली पूजा मानणे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे. जर त्याने तो नीट पाळला, तर त्याला यश आणि ज्ञान आपोआप मिळेल.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेल्या कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन कसे फलदायी ठरते हे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 317

म्हणोनि तूं अर्जुना | झणीं यासी अंतःकरणा | खेदु करिसी अज्ञाना- | सारिखा पां ||

"Therefore, Arjuna, do not let your heart be filled with grief like those who lack knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
कदापि किंवा उगाच
Never or unnecessarily
अंतःकरणा Noun
Antahkarana
मनामध्ये
In the heart or mind
खेदु Noun
Khedu
दुःख किंवा शोक
Grief or sorrow
अज्ञाना Noun
Ajnyana
मूर्ख किंवा अज्ञानी माणसाप्रमाणे
Like an ignorant person
सारिखा Adjective
Sarikha
सारखा किंवा प्रमाणे
Similar to or like

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अज्ञानी व्यक्ति की तरह अपने मन में शोक मत करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे स्वरूप अविनाशी आहे आणि शरीर नश्वर आहे हे सत्य समजून घेतल्यावर शोक करणे चुकीचे आहे. अज्ञानी लोक शरीरालाच आत्मा मानतात आणि त्यामुळे मृत्यूच्या कल्पनेने दुःखी होतात. अर्जुन हा ज्ञानी असूनही मोहवश होऊन दुःख करत आहे, म्हणून महाराज त्याला बजावतात की सामान्य अज्ञानी माणसांसारखा तू मनामध्ये खेद करू नकोस. विवेकाने या मोहाचा त्याग कर.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अपयश येते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा आपण खूप दुःखी होतो. अशा वेळी हे लक्षात ठेवावे की परिस्थिती बदलणे हा निसर्गाचा नियम आहे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तर रडत न बसता, अज्ञानाचा त्याग करून पुढच्या वेळी अधिक मेहनत घेण्याचा विचार करणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अज्ञानामुळे होणारा शोक सोडून देण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 181

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैशीं बीजें भाजिलीं सतीं। न रुजती पुन्हा॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to the sense of doership; just as seeds, once roasted, do not sprout again."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilī̃
भाजलेली
Roasted or burnt
बीजें Noun
Bījē̃
बियाणे
Seeds
रुजती Verb
Rujatī
उगवणे / अंकुरणे
To sprout or germinate

💡 अर्थ

जैसे भुने हुए बीज फिर से अंकुरित नहीं होते, वैसे ही अहंकार रहित होकर किए गए कर्म मनुष्य को सांसारिक बंधनों में नहीं बांधते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे एखादे बी अग्नीत भाजले की त्याची अंकुरण शक्ती नष्ट होते आणि ते पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानाच्या अग्नीत शुद्ध झालेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा फळाला कारणीभूत ठरत नाहीत. ज्ञानी मनुष्य जगाच्या कल्याणासाठी कर्मे करतो, पण तो त्या कर्मांच्या फळांपासून मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्म करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा