←
रविवार, 13 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 116

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको भ्रमितां । हा विचारु चित्ता- । माजीं धरीं ॥ ११६ ॥

"Therefore, do not be deceived by delusion now; keep this thought firmly in your heart."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवले जाणे
To be deceived
भ्रमितां Noun
Bhramita
भ्रमामुळे
Due to delusion
विचारु Noun
Vicharu
विचार
Thought or Principle
चित्तामाजीं Noun
Chittamaaji
मनामध्ये
In the mind
धरीं Verb
Dhari
धारण कर
Hold or Keep

💡 अर्थ

इसलिए अब तुम भ्रमित मत हो। इस विचार को अपने मन में दृढ़ता से धारण करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला उपदेश करताना म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व याबद्दलचे सत्य आता तुला समजले आहे. त्यामुळे आता तू कोणत्याही मोहाच्या किंवा भ्रमाच्या आहारी जाऊ नकोस. शोक करणे किंवा कर्तव्यापासून दूर जाणे हे चुकीचे आहे. हा विवेकाचा विचार तू तुझ्या अंतःकरणात कायमचा ठसव आणि स्थिर हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता विवेकाने विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तर रडत न बसता, 'पुढच्या वेळी अधिक अभ्यास करेन' हा सकारात्मक विचार मनात पक्का करणे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट केल्यानंतर, अर्जुनाने आता भ्रमात पडू नये आणि सत्याचा स्वीकार करावा असे श्रीज्ञानदेव सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 148

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । यासी उपायु आन नाहीं । इंद्रियें दमनुनि राही । आपणपां जो ॥

"Therefore, O Arjuna, see that there is no other remedy for this; he who remains with his senses subdued within himself is truly steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा लक्षात घे
Observe or see
उपायु Noun
Upayu
मार्ग किंवा उपाय
Remedy or way
आन Adjective
Aan
दुसरा
Other
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
दमनुनि Verb
Damununi
संयम राखून किंवा जिंकून
By controlling or subduing
आपणपां Pronoun
Aapanpa
स्वतःमध्ये
Within oneself

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, देखो कि इंद्रियों को वश में करने के अलावा और कोई उपाय नहीं है। जो अपनी इंद्रियों का दमन करके स्वयं में स्थित रहता है, वही स्थिर है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह (इंद्रियांवर ताबा) अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत आपली इंद्रिये बाह्य विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून अर्जुनाला उद्देशून ते म्हणतात की, इंद्रियांना जिंकणे हाच मनाच्या शांतीचा खरा उपाय आहे. जो मनुष्य आपल्या इंद्रियांना आवरतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवून एकाग्रतेने अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर बुद्धी प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 94

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निधारे । ते युक्ती येणे प्रकारें । विवंचिली ॥

"Therefore, the technique by which action is abandoned through the support of action itself has been explained in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Ādhārē
आधाराने
With the support of
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे / त्याग करावा
Should be abandoned
निधारे Adverb
Nidhārē
निश्चयाने
Decisively
युक्ती Noun
Yuktī
कला / युक्ती
Technique / Skill
विवंचिली Verb
Vivañcilī
स्पष्ट केली / विवेचन केले
Explained / Analyzed

💡 अर्थ

इसलिए, कर्म के ही आधार पर कर्म का त्याग किस प्रकार किया जाता है, यह युक्ति इस प्रकार स्पष्ट की गई है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करणे थांबवणे म्हणजे कर्मत्याग नव्हे. तर, कर्म करत असतानाच त्यातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडून देणे, यालाच 'कर्माच्या आधारे कर्म सोडणे' म्हणतात. ही एक विशेष युक्ती किंवा कला आहे, ज्याद्वारे माणूस संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही. कर्माचा उपयोग करूनच कर्माच्या पलीकडे जाण्याची ही पद्धत श्रीकृष्णाने अर्जुनाला समजावून सांगितली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा गर्व न बाळगता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती केवळ कर्तव्य म्हणून आनंदाने करावीत, त्या बदल्यात कोणाकडून कौतुकाची अपेक्षा ठेवू नये.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशाचा आधार घेत, कर्म करूनही त्याच्या बंधनातून कसे मुक्त व्हावे, याचे गुपित ज्ञानेश्वर महाराज येथे उलगडून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा