←
शनिवार, 12 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 108

म्हणोनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती सदय । आत्मबोधीं ॥

"Therefore, leaving aside these external objects, those who are undoubtedly kind within, in the knowledge of the Self."

बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियभोग
Sense objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having discarded
निःसंशय Adverb
Nihsanshay
शंकेशिवाय
Without doubt
सदय Adjective
Saday
दयाळू किंवा लीन
Compassionate or absorbed
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-knowledge

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक बाहेरील विषयांचा (इंद्रिय सुखांचा) त्याग करून, मनात कोणतीही शंका न ठेवता, आत्मज्ञानामध्ये मग्न होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांचा मोह सोडतो आणि संशयरहित होऊन आपल्या अंतरात्म्यात स्थिर होतो, त्यालाच शाश्वत सुख मिळते. बाह्य विषयांचा त्याग म्हणजे केवळ शारीरिक त्याग नसून मनातून त्यांची ओढ संपवणे होय. जेव्हा मन बाह्य जगातून परतते, तेव्हाच ते आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मोबाईल किंवा टीव्हीच्या अतिवापरामुळे अस्वस्थ होतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण करणे आणि बाह्य जगाचा विसर पडू देणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांचा त्याग करून अंतर्यामी स्थिर होणाऱ्या साधकाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 223

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसीं बीजें भाजिलीं न रुजती। पेरलीं तरी॥

"Therefore, actions are performed, but they do not result in doership; just as roasted seeds do not sprout even if sown."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilīṃ
भाजलेली
Roasted or burnt
रुजती Verb
Rujatī
अंकुरणे / उगवणे
To sprout
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती कर्तेपणाला (बंधनाला) कारणीभूत ठरत नाहीत. ज्याप्रमाणे भाजलेली बीजे पेरली तरी पुन्हा उगवत नाहीत, त्याप्रमाणे ज्ञान्याने केलेली कर्मे फळ देत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्माचे रहस्य स्पष्ट करतात. ज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार किंवा कर्तेपणा नसतो. ज्याप्रमाणे धान्याचे दाणे एकदा भाजले की त्यांची अंकुरण क्षमता नष्ट होते आणि ते जमिनीत पेरले तरी पुन्हा उगवू शकत नाहीत, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अग्नीत भाजलेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा कर्माच्या बंधनाला कारणीभूत ठरत नाहीत. हे 'अकर्म' स्थितीचे सुंदर वर्णन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी, ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि अहंकाराचा त्रास होत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 122

जैसा प्रदीप्तु अग्नि लागला। तो न विझे न विझविला। तैसा क्रोधु हा संचरला। न संवरे कोणा॥

"As a blazing fire, once lit, neither dies out nor can be extinguished, so is anger when it spreads; it cannot be restrained by anyone."

प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
प्रज्वलित झालेला / पेटलेला
Blazing / Inflamed
अग्नि Noun
Agni
आग
Fire
विझे Verb
Vizhe
शांत होणे / विझणे
Extinguish
क्रोधु Noun
Krodhu
राग
Anger
संचरला Verb
Sancharla
पसरला / शिरला
Spread / Entered
संवरे Verb
Sanvare
आवरणे / नियंत्रित होणे
Restrained / Controlled

💡 अर्थ

जसा एकदा मोठा अग्नी पेटला की तो स्वतःहून विझत नाही आणि कोणी विझवूही शकत नाही, तसाच मनात क्रोध निर्माण झाला की तो कोणालाही आवरता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत क्रोधाच्या भयानक आणि अनावर स्वरूपाचे वर्णन करतात. जेव्हा मनुष्याच्या मनात एखाद्या विषयाबद्दलची आसक्ती पूर्ण होत नाही, तेव्हा त्यातून क्रोधाचा जन्म होतो. हा क्रोध एखाद्या वणव्यासारखा असतो. ज्याप्रमाणे प्रदीप्त झालेला अग्नी समोर येईल त्या सर्व गोष्टींना भस्म करून टाकतो आणि त्याला शांत करणे कठीण असते, त्याचप्रमाणे एकदा का मनुष्याच्या अंतःकरणात क्रोधाचा संचार झाला की, त्याची विवेकबुद्धी नष्ट होते. हा क्रोध इतका प्रबळ असतो की तो स्वतःला किंवा इतरांनाही नियंत्रित करता येत नाही. हे क्रोधाचे विनाशकारी रूप साधकाने ओळखावे असा संदेश माऊली येथे देतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात रागावर नियंत्रण मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या मित्राने तुमची चूक काढली आणि तुम्हाला खूप राग आला, तर त्या क्षणी काहीही बोलण्यापूर्वी दहापर्यंत अंक मोजावेत. जर आपण त्या रागाला (अग्नीला) वाढू दिले, तर तो आपल्या मैत्रीचा आणि मानसिक शांततेचा नाश करेल.

📌 संदर्भ

विषयांच्या चिंतनातून आसक्ती आणि आसक्तीतून क्रोध कसा निर्माण होतो, हे सांगताना माऊली क्रोधाची तीव्रता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा