🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य टाळू नये. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरेंकरूनि) आपल्यासमोर आले आहे, ते कर्म कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता, अत्यंत शुद्ध आणि दोषरहित (अकलंकत) पद्धतीने पार पाडावे. कर्मात 'अकलंकत' असणे म्हणजे त्यात स्वार्थ, अहंकार किंवा फळाची आसक्ती यांचा डाग नसणे. असे कर्मच मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

दैनंदिन जीवनात, आपल्यासमोर येणारी कामे (उदा. अभ्यास, नोकरी किंवा घरकाम) ही आपली कर्तव्ये समजून, ती टाळाटाळ न करता प्रामाणिकपणे पूर्ण करावीत. उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने केवळ पगारासाठी काम न करता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने उत्तमरीत्या पूर्ण करणे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माचे शुद्ध स्वरूप विशद करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते श्रेयस्करही नाही. म्हणून, हे अर्जुना, तू कोणत्याही शंकेशिवाय तुझ्या वाट्याला आलेले विहित कर्म म्हणजेच तुझा स्वधर्म आचरणात आण. स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा आणि चित्तशुद्धीचा खरा मार्ग आहे. मनात कोणताही गोंधळ न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे अभ्यास करणे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता किंवा आळस न करता अभ्यास करणे म्हणजे 'निभ्रांतपणे स्वधर्म आचरणे' होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कोणत्याही शंकेशिवाय पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, कारण कर्म करणे हे कर्म न करण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक परिणाम स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, अज्ञान किंवा इतर चुका सुधारता येतात, परंतु ज्याच्या मनात संशय घर करतो, त्याचा अध:पात निश्चित असतो. संशय हा आत्मज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा आहे. तो माणसाची बुद्धी भ्रष्ट करतो आणि त्याला ध्येयापासून विचलित करतो. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय मनाला आणि आत्मविश्वासाला पोखरून टाकतो, म्हणून त्याला 'घोर पाप' म्हटले आहे.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नये. जर विद्यार्थ्याला आपल्या अभ्यासावर संशय असेल, तर तो परीक्षेत गोंधळतो. उदाहरणार्थ, जर आपण एखादा निर्णय घेतला असेल, तर त्यावर पूर्ण विश्वास ठेवून कृती करावी; धरसोड वृत्ती किंवा संशय प्रगती थांबवतो.

ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा असलेल्या 'संशयाचे' भयानक स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.