←
शनिवार, 17 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥

म्हणोनि हे माझे मत । जे अनुष्ठिती सतत ।
श्रद्धावंत मत्सुरहित । अर्जुना गा ॥

"Those who follow My teachings with faith and without envy are also freed from the bondage of karma."

मत Noun
Mata
शिकवण किंवा विचार
Teaching or doctrine
अनुष्ठिती Verb
Anushthiti
आचरण करतात
Practice or follow
सतत Adverb
Satata
नेहमी
Constantly
श्रद्धावंत Adjective
Shraddhavant
पूर्ण विश्वास असलेले
Full of faith
मत्सुरहित Adjective
Matsurahit
द्वेष किंवा मत्सर नसलेले
Without envy or malice
मुच्यन्ते Verb
Muchyante
मुक्त होतात
Are liberated

💡 अर्थ

जे लोक माझ्या या शिकवणीचे श्रद्धेने आणि मनात कोणताही मत्सर न ठेवता सतत पालन करतात, ते कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग हा केवळ सिद्धांतात नसून तो आचरणात आणण्यासाठी आहे. जे साधक संशय न घेता आणि ईश्वराच्या शब्दावर पूर्ण विश्वास ठेवून आपली विहित कर्मे करतात, त्यांना ती कर्मे कधीही बाधत नाहीत. मत्सराचा अभाव आणि श्रद्धेचे बळ माणसाला संसाराच्या चक्रातून सोडवते. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, कर्तव्याचे पालन करणे हाच खरा मोक्ष मार्ग आहे असे माऊली सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने आणि फळाची चिंता न करता काम करावे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती कटकट न मानता कुटुंबाची सेवा म्हणून आनंदाने करणे, ज्यामुळे मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निष्काम कर्मयोगाच्या पालनाचे महत्त्व आणि त्याचे फळ अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 251

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म हेतूरहित। आचरें तूं॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you by circumstance, perform that action without any motive."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasareṅkarūni
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Destined
हेतूरहित Adjective
Hetūrahita
फळाची अपेक्षा न ठेवता
Without motive / Selfless
आचरें Verb
Ācareṃ
कर / आचरण कर
Perform / Practice

💡 अर्थ

म्हणून जे जे काम योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार तुझ्या वाट्याला आले आहे, ते काम कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःहून नवीन कर्मे निर्माण करण्यापेक्षा, जी कर्मे शास्त्रानुसार योग्य (उचित) आहेत आणि जी परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात नैसर्गिकरित्या आपल्यासमोर आली आहेत, तीच कर्मे करावीत. ही कर्मे करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा 'मला याचे काय फळ मिळेल' असा हेतू नसावा. जेव्हा आपण केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर ते मोक्षाचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी अभ्यास करत असेल, तर त्याने 'मला पहिला नंबरच हवा' या हव्यासापोटी न वाचता, 'अभ्यास करणे हे माझे सध्याचे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास करावा. यामुळे तणाव कमी होतो आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहून कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 295

म्हणोनि विषयांतें न सेविजे । आणि इंद्रियांतें न दमिजे । ऐसें न करीं कां जे । न घडे हें ॥ २९५ ॥

"Therefore, do not think of not enjoying the objects of senses or of suppressing the senses; for this is not possible."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
विषयांतें Noun
Viṣayāntē
विषयांना / भोगाच्या वस्तूंना
To sense objects
सेविजे Verb
Sēvijē
उपभोगणे
To consume or enjoy
इंद्रियांतें Noun
Indriyāntē
ज्ञानेंद्रियांना
To the senses
दमिजे Verb
Damijē
दमन करणे / दाबणे
To suppress
घडे Verb
Ghaḍē
घडणे / शक्य होणे
To happen or be possible

💡 अर्थ

म्हणून विषयांचा उपभोग घ्यायचा नाही आणि इंद्रियांना जबरदस्तीने दाबायचे नाही, असे करू नकोस कारण हे शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, केवळ बाह्यतः विषयांचा त्याग करणे किंवा इंद्रियांना बळजबरीने रोखून धरणे पुरेसे नसते. जोपर्यंत मनातील विषयांची ओढ संपत नाही, तोपर्यंत केवळ शारीरिक दमन उपयोगाचे नसते. इंद्रियांना पूर्णपणे मारणे किंवा त्यांचा नैसर्गिक व्यापार थांबवणे अशक्य आहे. त्याऐवजी बुद्धी स्थिर करून विषयांवरील आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे. केवळ हट्टाने इंद्रिये दाबली तर ती पुन्हा उसळी मारून बाहेर येतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखादी वाईट सवय सोडताना ती फक्त जबरदस्तीने बंद करण्यापेक्षा, त्या सवयीचे तोटे समजून घेऊन मनापासून ती सोडण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरणार्थ, अभ्यासाच्या वेळी मोबाईल न वापरण्याचा हट्ट करण्यापेक्षा, अभ्यासाचे महत्त्व समजून घेतल्यास मोबाईलची ओढ आपोआप कमी होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, इंद्रियांचे दमन आणि विषयांचा त्याग यातील सूक्ष्म फरक ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा