←
सोमवार, 19 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 230

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । आणि सामान्येंही अनुष्ठिजे । तेंचि धरुनी ॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is accepted as a standard by the world; and common people also practice the same, following their lead."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान पुरुषाने
By the capable or great person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण केले जाते
Is practiced or followed
सामान्येंही Noun
Sāmānyēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक आदर्श मानतात आणि सामान्य लोकही त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून वागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा सिद्धांत मांडतात. समाजात जे लोक प्रभावशाली किंवा ज्ञानी असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहते. जर एखादी मोठी व्यक्ती नीतिमत्तेने वागली, तर समाजही नीतीचा मार्ग धरतो. याउलट, जर समर्थ व्यक्तीने चुकीचा मार्ग निवडला, तर त्याचे अनुकरण करून समाज भरकटू शकतो. म्हणून, ज्यांच्याकडे अधिकार किंवा सामर्थ्य आहे, त्यांनी आपले आचरण अत्यंत जबाबदारीने आणि शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण तेच समाजासाठी 'प्रमाण' (Standard) ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एका शाळेच्या मुख्याध्यापकांनी जर स्वतः वेळेवर येऊन शिस्त पाळली, तर शिक्षक आणि विद्यार्थी त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त पाळू लागतात. मोठ्यांचे वागणे हेच लहानांसाठी शिक्षण असते.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी आपले कर्म आदर्शवत का ठेवावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 306

म्हणोनि तोचि स्थिरप्रज्ञु । जो इंद्रियांसीं नित्य निग्रहो । आणि विषयांवरी जयाचा जयो । तोचि जाणावा ॥

"Therefore, he alone is of steady wisdom, who has constant control over his senses and who has conquered the sense-objects; know him to be so."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
स्थिरप्रज्ञु Noun
Sthitaprajnu
स्थिर बुद्धीचा
One with steady wisdom
इंद्रियांसीं Noun
Indriyansi
इंद्रियांवर
Over the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
Control or restraint
विषयांवरी Noun
Vishayanvari
विषयांवर (भोगवस्तूंवर)
Over sense objects
जयो Noun
Jayo
विजय
Victory
जाणावा Verb
Janava
ओळखावा किंवा समजावा
Should be known

💡 अर्थ

ज्याने आपल्या इंद्रियांवर सतत ताबा मिळवला आहे आणि विषयांवर विजय मिळवला आहे, तोच खरा स्थिर बुद्धीचा माणूस आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्थितप्रज्ञ' व्यक्तीची व्याख्या स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या साधकाने आपल्या ज्ञानेंद्रियांना आणि कर्मेंद्रियांना पूर्णपणे आपल्या ताब्यात ठेवले आहे, तोच खरा ज्ञानी होय. बाह्य जगातील प्रलोभने किंवा विषयांचे आकर्षण ज्याच्या मनाला विचलित करू शकत नाही, त्यानेच खऱ्या अर्थाने स्वतःवर विजय मिळवला आहे. असा मनुष्य कोणत्याही परिस्थितीत आपली मानसिक शांती ढळू देत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण अभ्यासाच्या वेळी मोबाईल किंवा खेळाचे आकर्षण बाजूला ठेवून आपले लक्ष कामावर केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या ओवीतील 'इंद्रिय निग्रहाचा' सराव करत असतो.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 318

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको अनंता । सांडूनि हे चिंता । झुंझसी वेगा ॥ ३१८ ॥

"Therefore, do not be deluded now. Leaving this worry behind, fight with speed."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवले जाणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or deceived
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Giving up or casting aside
चिंता Noun
Chinta
काळजी किंवा विवंचना
Worry or anxiety
झुंझसी Verb
Zunzhasi
युद्ध कर
Fight or engage in battle
वेगा Adverb
Vega
त्वरीत किंवा लवकर
Quickly or with speed

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळून जाऊ नकोस. ही सर्व चिंता सोडून दे आणि युद्धासाठी तयार हो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, तू मायेच्या किंवा मोहाच्या जाळ्यात अडकून स्वतःला फसवून घेऊ नकोस. युद्धाच्या परिणामांची किंवा स्वजनांच्या मृत्यूची जी चिंता तुला सतावत आहे, ती पूर्णपणे सोडून दे. क्षत्रिय म्हणून तुझे जे विहित कर्तव्य आहे, ते पार पाडण्यासाठी तू त्वरित युद्धाला सुरुवात कर. येथे 'अनंता' हा शब्द अर्जुनाला उद्देशून किंवा ईश्वरी संदर्भात वापरला आहे, जो मनाची स्थिरता दर्शवतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामात अडकतो आणि भीतीमुळे निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी निकालाची भीती न बाळगता फक्त अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ दूर करून आणि फळाची चिंता सोडून युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा