←
शुक्रवार, 16 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥

तरी अविनाशु जो जाण । जयापासुनि हे त्रिभुवन । विस्तारले असे पूर्ण । तो न नाशे कदा ॥

"Know that which pervades the entire body is indestructible. No one is able to cause the destruction of that imperishable soul."

अविनाशु Adjective
avināśu
ज्याचा कधीही नाश होत नाही असा
indestructible
त्रिभुवन Noun
tribhuvana
तिन्ही लोक किंवा संपूर्ण विश्व
the three worlds/universe
विस्तारले Verb
vistārale
पसरलेले किंवा व्यापलेले
pervaded or expanded
कदा Adverb
kadā
कधीही
ever/at any time
नाशे Verb
nāśe
नाश पावणे
to perish or destroy

💡 अर्थ

जान लो कि जिससे यह संपूर्ण जगत व्याप्त है, वह परमात्मा अविनाशी है। उस अविनाशी का विनाश करने में कोई भी समर्थ नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे आणि परमात्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मूळ तत्त्वामुळे हे संपूर्ण विश्व (त्रिभुवन) विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही संपत नाही. जसे आकाशाला कोणीही स्पर्श करू शकत नाही किंवा नष्ट करू शकत नाही, तसेच या विश्वाचा आधार असलेला परमात्मा अव्यय आहे. बाह्य जग बदलत असले तरी, त्यामागील मूळ चैतन्य शक्ती शाश्वत आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या हानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक सामर्थ्य आणि आत्मा कधीही नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेतील अपयश म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, कारण तुमचे ज्ञान आणि प्रयत्न करण्याची शक्ती तुमच्यात कायम असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला मृत्यूचे भय आणि शोक दूर करण्यासाठी आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 174

म्हणोनि कर्माकर्मविविंचनीं । जे भुलले आहाती सयाणीं । तेथ डोळसपण विचक्षणीं । न चलेचि गा ॥

"Therefore, in the analysis of what is action and what is inaction, even the wise have been deluded; in that matter, the vision of the discerning fails to work."

कर्माकर्मविविंचनीं Noun
karmākarmaviviñcanīṃ
कर्म आणि अकर्म यांच्या निवडीत
in the discrimination of action and inaction
भुलले Verb
bhulale
गोंधळले किंवा चुकले
deluded or confused
सयाणीं Noun
sayāṇīṃ
शहाणे किंवा विद्वान लोक
wise or learned people
डोळसपण Noun
ḍōḷasapaṇa
दृष्टी किंवा समज
insight or vision
विचक्षणीं Adjective
vicakṣaṇīṃ
सूक्ष्म विचार करणाऱ्यांमध्ये
among the discerning

💡 अर्थ

इसलिए कर्म और अकर्म के निर्णय में बड़े-बड़े विद्वान भी मोहित हो जाते हैं; वहाँ सूक्ष्म विचार करने वालों की बुद्धि भी काम नहीं आती।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायातील १६ व्या श्लोकाचे (किं कर्म किमकर्मेति...) मर्म स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कोणते कार्य करावे (कर्म) आणि कोणते करू नये किंवा कर्माचा त्याग म्हणजे काय (अकर्म), यातील सूक्ष्म फरक ओळखणे अत्यंत कठीण आहे. अगदी मोठे विद्वान आणि ज्ञानी पुरुषही या बाबतीत संभ्रमात पडतात. केवळ पुस्तकी ज्ञान किंवा तर्काच्या आधारे कर्माची गती समजणे अशक्य आहे, कारण कर्माचे स्वरूप अत्यंत गहन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अनेकदा आपल्याला 'काय करावे' आणि 'काय टाळावे' असा पेच पडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्याला मदत करणे हे कर्म वाटते, पण ती मदत जर त्याला आळशी बनवत असेल तर ते अकर्म ठरू शकते. अशा वेळी केवळ स्वतःच्या बुद्धीवर गर्व न करता, अनुभवी लोकांचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या शिकवणीनुसार कर्म आणि अकर्म यांचे खरे स्वरूप समजून घेण्यातील क्लिष्टता ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 141

म्हणौनि अर्जुना । तो कर्माचां बंधना । न ये गा जाणा । ज्ञानबळें ॥

"Therefore, Arjuna, know that he does not come into the bondage of action by the power of knowledge."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
बंधना Noun
Bandhanā
बंधनात
In bondage
जाणा Verb
Jāṇā
समजून घे
Know / Understand
ज्ञानबळें Noun
Jñānabalēṃ
ज्ञानाच्या सामर्थ्याने
By the power of knowledge
कर्माचां Noun
Karmācāṃ
कर्माच्या
Of actions

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, वह व्यक्ति ज्ञान की शक्ति के कारण कर्मों के बंधन में नहीं बँधता, यह तुम जान लो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, असा पुरुष कर्माच्या बंधनात कधीही अडकत नाही. ज्याप्रमाणे अग्नीमध्ये भाजलेले बी पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानाच्या अग्नीने ज्याची कर्मे दग्ध झाली आहेत, त्याला त्या कर्मांची फळे भोगावी लागत नाहीत. ज्ञानाचे सामर्थ्य एवढे मोठे आहे की ते कर्माचा कर्तेपणा नष्ट करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ निकालाच्या चिंतेने अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या उद्देशाने अभ्यास केला तर त्याला अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानामुळे मनुष्याची कर्माच्या बंधनातून कशी सुटका होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा