←
रविवार, 15 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 110

म्हणौनि तूं आतां । झकवी नको चित्ता । धरीं गा धीरता । पांडुकुमरा ॥ ११० ॥

"Therefore, do not delude your mind now; hold your courage, O son of Pandu."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
झकवी Verb
Jhakavī
फसवणे किंवा भ्रमित करणे
To deceive or delude
चित्ता Noun
Cittā
मनाला
To the mind
धीरता Noun
Dhīratā
धैर्य किंवा धीर
Courage or fortitude
पांडुकुमरा Noun
Pāṇḍukumara
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता तू तुझ्या मनाला फसवू नकोस किंवा गोंधळात टाकू नकोस. तू मनामध्ये धैर्य धारण कर.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा भीतीमुळे स्वतःच्या मनाची दिशाभूल करू नकोस. सत्य परिस्थितीचा स्वीकार करून धैर्याने उभे राहणे हेच तुझे कर्तव्य आहे. मनाचा गोंधळ दूर करून स्थिर बुद्धीने वागणे आवश्यक आहे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात असतो, तेव्हा घाबरून न जाता शांत राहून निर्णय घ्यावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी धीर धरून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह सोडून धैर्याने युद्धाला सामोरे जाण्याचा आणि मनाचा गोंधळ थांबवण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 302

म्हणोनि इंद्रियांचा निग्रहो । जयासी जाहला असे पहा हो । तयाचिये प्रज्ञेचा ठावो । अढळ जाणावा ॥ ३०२ ॥

"Therefore, he whose senses are completely restrained from their objects, his wisdom is firmly set."

इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
इंद्रियांचा (डोळे, कान, नाक इ.)
of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
restraint or control
जयासी Pronoun
Jayasi
ज्याला
to whom
प्रज्ञेचा Noun
Pradnecha
बुद्धीचा
of wisdom/intellect
अढळ Adjective
Adhal
स्थिर किंवा न हलणारे
unwavering or steady
जाणावा Verb
Janava
समजावे
should be known

💡 अर्थ

म्हणून ज्याने आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे, त्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाने आपली इंद्रिये विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे रोखून धरली आहेत आणि ज्याचा स्वतःच्या इंद्रियांवर ताबा आहे, त्याचीच प्रज्ञा (बुद्धी) परमात्मस्वरूपात स्थिर होते. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती मनाला विचलित करतात; परंतु जो या चंचलतेवर विजय मिळवतो, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय. ही अवस्था प्राप्त करणे म्हणजेच आत्मज्ञानाची परिपक्वता होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आपल्या रागावर किंवा जिभेच्या चवीवर (खाण्यावर) नियंत्रण ठेवतो, तेव्हा आपण अधिक शांत आणि विचारी बनतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात सोशल मीडियाचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना माउली इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व विशद करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 36

तैसे अध्यात्मशास्त्रीं निपुण । जे प्रमेयाचे निधान । तयां मानसीं समाधान । होईल येणें ॥

"Likewise, those expert in spiritual science, who are the storehouse of ultimate truths, will find peace of mind through this."

अध्यात्मशास्त्रीं Noun
Adhyātmashāstrīṃ
अध्यात्म शास्त्रामध्ये
In the science of spirituality
निपुण Adjective
Nipuṇa
कुशल किंवा हुशार
Expert or skilled
प्रमेयाचे Noun
Pramēyācē
सिद्धांताचे किंवा सत्याचे
Of the theorems or ultimate truths
निधान Noun
Nidhāna
खजिना किंवा साठा
Treasure or storehouse
मानसीं Noun
Mānasīṃ
मनामध्ये
In the mind
समाधान Noun
Samādhāna
संतोष किंवा तृप्ती
Satisfaction or contentment

💡 अर्थ

जे लोक अध्यात्मशास्त्रामध्ये हुशार आहेत आणि ज्यांना सिद्धांतांचे सखोल ज्ञान आहे, त्यांच्या मनाला या ग्रंथामुळे नक्कीच समाधान मिळेल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या फलश्रुतीबद्दल आणि त्याच्या दर्जाबद्दल भाष्य करत आहेत. ते म्हणतात की, जे लोक आत्मज्ञानाचे मर्म जाणतात आणि ज्यांना वेदांतातील कठीण सिद्धांतांची (प्रमेयांची) उत्तम जाण आहे, अशा विद्वानांना हा ग्रंथ वाचून अत्यंत आनंद आणि मानसिक शांती लाभेल. हा ग्रंथ केवळ शब्दांचा खेळ नसून तो अनुभवाचे अमृत आहे, जे केवळ अधिकारी व्यक्तींनाच पूर्णपणे उमजते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादा कठीण विषय किंवा जीवनविषयक सत्य समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेतल्यास मनाला स्पष्टता आणि शांती मिळते. उदाहरणार्थ, गणिताचा कठीण प्रश्न सुटल्यावर जो आनंद होतो, तसाच आनंद सत्य समजल्यावर होतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर आपल्या टीकेचे (ज्ञानेश्वरीचे) महत्त्व सांगताना म्हणतात की हा ग्रंथ विद्वानांना आणि मुमुक्षूंना कसा वाटेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा