←
शनिवार, 14 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 92

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न सेविजे पांडुसुता । जे हे दुःखमूळ अनर्था । विरूढले असे ॥ ९२ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sense-objects at all; for they are the very root of misery and the source of all evils."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
पांडुसुता Noun
Pandusuta
अर्जुना (पांडूचा पुत्र)
Arjuna (Son of Pandu)
दुःखमूळ Noun
Dukhamula
दुःखाचे मूळ
Root of misery
अनर्था Noun
Anartha
संकटांना / अनर्थाला
Calamity / Evil
विरूढले Verb
Virudhale
वाढलेले / पसरलेले
Grown / Spread

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, इंद्रियांच्या विषयांचे सेवन कधीही करू नकोस. कारण हे विषय दुःखाचे मूळ आहेत आणि सर्व संकटांना जन्म देणारे आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला सावध करतात की, इंद्रियजन्य सुखे ही वरवर जरी गोड वाटली तरी ती अंतिमतः विनाशाकडे नेणारी असतात. ज्याप्रमाणे विषारी फळ दिसायला सुंदर असते पण खाल्ल्यावर प्राण घेते, तसेच हे विषय आहेत. हे विषय म्हणजे केवळ दुःखाचे बी आहे, जे पेरल्यावर अनर्थाचेच पीक येते. विवेकी माणसाने या क्षणिक सुखाच्या मोहात न पडता आत्मसुखाचा शोध घ्यावा, कारण विषयांची आसक्ती हीच सर्व दुःखांची जननी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जंक फूड किंवा सोशल मीडियाच्या अतिवापराचे उदाहरण घेऊ शकतो. हे क्षणिक आनंद देतात पण दीर्घकाळात आरोग्यासाठी आणि मानसिक शांततेसाठी घातक ठरतात. म्हणून संयम पाळणे आणि गरजेपुरताच वापर करणे हे या ओवीचे व्यावहारिक शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियजन्य सुखांच्या फसव्या स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत आणि दुःख टाळण्यासाठी अर्जुनाला त्यापासून दूर राहण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 28

तैसेचि गुरु आणि कनिष्ठ । पितृव्य आणि इष्ट । देखिले तेथ वरिष्ठ । सकळही ॥ २८ ॥

"Similarly, he saw his teachers, younger brothers, paternal uncles, and dear friends; all the elders were present there."

तैसेचि Adverb
Taishechi
तसेच
Similarly
गुरु Noun
Guru
शिक्षक
Teachers
कनिष्ठ Adjective
Kanishtha
धाकटे
Younger
पितृव्य Noun
Pitruvya
काका
Paternal uncles
इष्ट Noun
Ishta
प्रिय
Dear ones
वरिष्ठ Adjective
Varishtha
थोर
Elders
सकळही Adjective
Sakalahi
सर्व
All

💡 अर्थ

तसेच अर्जुनाने तिथे आपले गुरु, धाकटे भाऊ, काका आणि सर्व प्रिय मित्र पाहिले. तिथे सर्व थोर मंडळी युद्धासाठी उभी होती.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत अर्जुनाला युद्धभूमीवर कोण कोण दिसत आहे याचे सविस्तर वर्णन आहे. अर्जुनाने केवळ सैन्य पाहिले नाही, तर त्याने आपल्या आयुष्यातील महत्त्वाच्या व्यक्तींना पाहिले. यात त्याचे गुरु (द्रोणाचार्य, कृपाचार्य), त्याचे धाकटे भाऊ, काका आणि इतर आदरणीय वडीलधारी मंडळी होती. आपल्याच कुटुंबातील आणि आदरणीय व्यक्तींविरुद्ध शस्त्र उचलावे लागणार, या विचाराने अर्जुनाच्या मनात निर्माण होणाऱ्या विषादाची ही पार्श्वभूमी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात अनेकदा आपल्याला अशा लोकांशी वैचारिक संघर्ष करावा लागतो ज्यांचा आपण आदर करतो. अशा वेळी नात्यातील ओलावा आणि कर्तव्याची जाणीव यात संतुलन राखणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तीकडून काही चूक होत असेल, तर आदराने पण ठामपणे आपली बाजू मांडणे.

📌 संदर्भ

युद्धभूमीवर अर्जुनाला आपले गुरु, काका आणि वडीलधारी मंडळी दिसतात, ज्यामुळे त्याच्या मनातील द्वंद्व अधिक तीव्र होते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 170

म्हणोनि कर्माचें रूप गहन । ओळखावें लागे सज्ञान । जेथ मोहले विचक्षण । म्हणती काय हें ॥

"Therefore, the nature of action is profound; it must be understood by the wise. Even the discerning are deluded here, asking, 'What is this?'"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
गहन Adjective
Gahan
खोल किंवा कठीण
Profound or deep
सज्ञान Noun
Sajnan
ज्ञानी किंवा शहाणा
Wise or knowledgeable
मोहले Verb
Mohale
भ्रमित झाले किंवा गोंधळले
Deluded or confused
विचक्षण Noun
Vichakshan
विद्वान किंवा चतुर
Learned or discerning
ओळखावें Verb
Olkhave
ओळखावे किंवा समजून घ्यावे
Should recognize or understand

💡 अर्थ

कर्माचे स्वरूप खूप खोल आणि समजायला कठीण आहे. शहाण्या माणसाने ते नीट समजून घेतले पाहिजे, कारण मोठे विद्वान सुद्धा यात गोंधळून जातात आणि विचारतात की हे नक्की काय आहे?

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की कर्माची गती अत्यंत सूक्ष्म आणि गहन आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि फळाची आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील फरक समजणे इतके कठीण आहे की, ज्यांना आपण बुद्धिमान किंवा चतुर म्हणतो, ते देखील कर्माच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपाबाबत संभ्रमात पडतात. म्हणून मोक्षप्राप्तीसाठी आणि संसाराच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्माचे खरे मर्म जाणून घेणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ सवयीने न करता, त्या कामाचा परिणाम आणि आपला उद्देश काय आहे याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, कोणाला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता निस्वार्थ भावनेने करावी, तरच ते 'सत्कर्म' ठरते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांत) कर्माची गती किती गहन आणि अनाकलनीय आहे हे अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा