←
शनिवार, 14 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 234

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः । न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

हा शस्त्रें न तुटे । पावकें न जळे । हा जळें न विटे । शोषू न शके ॥ २३४ ॥

"This [Soul] is not broken by weapons, not burnt by fire, not dissolved by water, and cannot be dried [by wind]."

शस्त्रें Noun
shastren
शस्त्राने
by weapons
पावकें Noun
pavaken
अग्नीने
by fire
जळे Verb
jale
जळतो
burns
विटे Verb
vite
भिजतो किंवा खराब होतो
decays or dissolves
शोषू Verb
shoshu
सुकवणे
to dry up

💡 अर्थ

हा आत्मा शस्त्राने तोडला जाऊ शकत नाही, अग्नीने जळत नाही, पाण्याने ओला होत नाही (विरघळत नाही) आणि वारा त्याला सुकवू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्म्याचे अविनाशित्व आणि निर्विकारत्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला नष्ट करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि अभेद्य असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड जाळतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा स्वतःच तेजोरूप आहे. पाणी त्याला भिजवून खराब करू शकत नाही आणि वारा त्याला शोषून घेऊ शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा निसर्गाच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा मोठ्या नुकसानीची भीती वाटते, तेव्हा हे ज्ञान आपल्याला धीर देते. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवली किंवा शरीराला आजार झाला, तरी आपले मूळ अस्तित्व (आत्मा) सुरक्षित आहे, हे समजल्यास मानसिक शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि तो कसा अविनाशी आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 32

जेथूनि शब्दु माघौता फिरे । जेथ विचारु न पवे पुरे । जेथूनि मनही माघौते सरे । तें रूप तुझें ॥

"From where words return, where thought does not reach fully, from where even the mind retreats, that is your form."

जेथूनि Adverb
Jethuni
जिथून
From where
शब्दु Noun
Shabdu
शब्द / वाणी
Word / Speech
माघौता Adverb
Maghauta
मागे / परत
Backwards / Return
विचारु Noun
Vicharu
तर्क / विचार
Thought / Logic
पवे Verb
Pave
पोहोचतो
Reaches
सरे Verb
Sare
मागे सरकते
Recedes / Moves away

💡 अर्थ

जिथून शब्द मागे फिरतात, जिथे विचार पूर्णपणे पोहोचू शकत नाही आणि जिथून मन सुद्धा मागे सरते, असे तुझे (गुरूचे) स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीगुरूंच्या अगाध आणि शब्दातीत स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, गुरूंचे किंवा परब्रह्माचे स्वरूप इतके महान आहे की तिथे वाणी पोहोचू शकत नाही; वर्णन करायला शब्द अपुरे पडतात. तर्क किंवा बुद्धीचे विचार तिथे पोहोचण्यापूर्वीच थबकतात. अगदी मन सुद्धा त्या स्वरूपाचे आकलन करू न शकल्यामुळे माघार घेते. हे स्वरूप केवळ अनुभवाचे आहे, ते बुद्धीने किंवा शब्दांनी मांडता येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्टीचे तर्क लावण्याचा प्रयत्न करतो, पण काही गोष्टी (जसे की भक्ती किंवा आंतरिक शांती) केवळ अनुभवायच्या असतात. उदाहरण: जेव्हा आपण निसर्गाचे अफाट सौंदर्य पाहतो, तेव्हा शब्द कमी पडतात; अशा वेळी शांत राहून तो आनंद घेणे हीच खरी भक्ती आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या प्रारंभी संत ज्ञानेश्वर महाराज आपले सद्गुरू श्री निवृत्तीनाथ यांच्या दिव्य आणि शब्दातीत स्वरूपाचे स्तवन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 159

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । संशयो हा बळावे बळें । मग विवेकाचेनि पाळें । नाशु पावे ॥

म्हणून अज्ञानाच्या मुळापासून हा संशय बळावतो, मग विवेकाच्या तलवारीने त्याचा नाश होतो.

"Therefore, doubt grows strong due to the root of ignorance; then, it is destroyed by the edge of discrimination."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnanacheni
अज्ञानामुळे
due to ignorance
मूळें Noun
Mule
मुळापासून
from the root
संशयो Noun
Sanshayo
संशय किंवा शंका
doubt
बळावे Verb
Balave
बळावतो किंवा वाढतो
strengthens
विवेकाचेनि Noun
Vivekacheni
विवेकाने किंवा सारासार विचाराने
by discrimination or wisdom
पाळें Noun
Pale
तलवारीच्या धारेने
by the edge of a blade
नाशु Noun
Nashu
विनाश
destruction

💡 अर्थ

अज्ञानामुळे मनात शंका निर्माण होतात, पण योग्य विचार (विवेक) केला की त्या दूर होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संशयाचे मूळ हे अज्ञानात असते. जोपर्यंत मनुष्याला आत्मस्वरूपाचे किंवा सत्याचे ज्ञान नसते, तोपर्यंत त्याच्या मनात संशय वाढत जातो. हा संशय माणसाला प्रगतीपासून रोखतो. मात्र, जेव्हा विवेकाचा (योग्य-अयोग्य निवडण्याची शक्ती) उदय होतो, तेव्हा तो एखाद्या धारदार तलवारीप्रमाणे या संशयाचा मुळासकट नाश करतो. ज्ञानाच्या प्रकाशात संशयाचा अंधकार टिकू शकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचा सखोल अभ्यास आणि विचार (विवेक) करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेची भीती वाटत असेल तर अभ्यासाने (ज्ञानाने) ती भीती आणि संशय दूर होतो.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे निर्माण होणाऱ्या संशयाचा नाश विवेकाने कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा