←
सोमवार, 19 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 255

जेवी आपुलिया आपण। न विसरता अंतःकरण। तेवी आत्मरूपीं मन। स्थिर होय॥

"Just as one does not forget one's own self, so the mind becomes steady in the form of the Atman."

जेवी Adverb
Jevi
ज्याप्रमाणे
Just as
आपुलिया Pronoun
Apuliya
स्वतःच्या
One's own
विसरता Verb
Visarata
विसरणे
Forgetting
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Inner mind or heart
तेवी Adverb
Tevi
त्याप्रमाणे
In that manner
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
आत्मस्वरूपात
In the form of the Soul
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ
Steady
होय Verb
Hoya
होते
Becomes

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आपण स्वतःला कधीही विसरत नाही, त्याचप्रमाणे ज्याचे मन आत्मस्वरूपात स्थिर झाले आहे, तो कधीही विचलित होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) मानसिक अवस्थेचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कोणत्याही मनुष्याला 'मी आहे' हे लक्षात ठेवण्यासाठी वेगळा प्रयत्न करावा लागत नाही किंवा तो स्वतःच्या अस्तित्वाला कधीही विसरत नाही, ती जाणीव नैसर्गिक असते; अगदी त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाचे मन सहजपणे आणि अखंडपणे आत्मस्वरूपात विलीन झालेले असते. त्याला आत्मचिंतनासाठी वेगळा प्रयास करावा लागत नाही, तर ती त्याची स्वाभाविक स्थिती बनलेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने करतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, एखादा चित्रकार जेव्हा चित्र काढतो, तेव्हा तो स्वतःला विसरून चित्रात मग्न होतो. हीच एकाग्रता आपण आपल्या ध्येयाप्रती ठेवली पाहिजे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाच्या मनाच्या नैसर्गिक स्थिरतेचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥

तरी अविनाशु जो जाण । जयापासुनि हे त्रिभुवन । विस्तारले असे पूर्ण । तो न नाशे कदा ॥

"Know that which pervades the entire body is indestructible. No one is able to cause the destruction of that imperishable soul."

अविनाशु Adjective
avināśu
ज्याचा कधीही नाश होत नाही असा
indestructible
त्रिभुवन Noun
tribhuvana
तिन्ही लोक किंवा संपूर्ण विश्व
the three worlds/universe
विस्तारले Verb
vistārale
पसरलेले किंवा व्यापलेले
pervaded or expanded
कदा Adverb
kadā
कधीही
ever/at any time
नाशे Verb
nāśe
नाश पावणे
to perish or destroy

💡 अर्थ

ज्या परमात्म्यापासून हे संपूर्ण जग निर्माण झाले आहे आणि व्यापलेले आहे, तो परमात्मा कधीही नष्ट होत नाही, तो अविनाशी आहे हे तू लक्षात ठेव.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे आणि परमात्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मूळ तत्त्वामुळे हे संपूर्ण विश्व (त्रिभुवन) विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही संपत नाही. जसे आकाशाला कोणीही स्पर्श करू शकत नाही किंवा नष्ट करू शकत नाही, तसेच या विश्वाचा आधार असलेला परमात्मा अव्यय आहे. बाह्य जग बदलत असले तरी, त्यामागील मूळ चैतन्य शक्ती शाश्वत आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या हानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक सामर्थ्य आणि आत्मा कधीही नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेतील अपयश म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, कारण तुमचे ज्ञान आणि प्रयत्न करण्याची शक्ती तुमच्यात कायम असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला मृत्यूचे भय आणि शोक दूर करण्यासाठी आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 159

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । संशयो हा बळावे बळें । मग विवेकाचेनि पाळें । नाशु पावे ॥

म्हणून अज्ञानाच्या मुळापासून हा संशय बळावतो, मग विवेकाच्या तलवारीने त्याचा नाश होतो.

"Therefore, doubt grows strong due to the root of ignorance; then, it is destroyed by the edge of discrimination."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnanacheni
अज्ञानामुळे
due to ignorance
मूळें Noun
Mule
मुळापासून
from the root
संशयो Noun
Sanshayo
संशय किंवा शंका
doubt
बळावे Verb
Balave
बळावतो किंवा वाढतो
strengthens
विवेकाचेनि Noun
Vivekacheni
विवेकाने किंवा सारासार विचाराने
by discrimination or wisdom
पाळें Noun
Pale
तलवारीच्या धारेने
by the edge of a blade
नाशु Noun
Nashu
विनाश
destruction

💡 अर्थ

अज्ञानामुळे मनात शंका निर्माण होतात, पण योग्य विचार (विवेक) केला की त्या दूर होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संशयाचे मूळ हे अज्ञानात असते. जोपर्यंत मनुष्याला आत्मस्वरूपाचे किंवा सत्याचे ज्ञान नसते, तोपर्यंत त्याच्या मनात संशय वाढत जातो. हा संशय माणसाला प्रगतीपासून रोखतो. मात्र, जेव्हा विवेकाचा (योग्य-अयोग्य निवडण्याची शक्ती) उदय होतो, तेव्हा तो एखाद्या धारदार तलवारीप्रमाणे या संशयाचा मुळासकट नाश करतो. ज्ञानाच्या प्रकाशात संशयाचा अंधकार टिकू शकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचा सखोल अभ्यास आणि विचार (विवेक) करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेची भीती वाटत असेल तर अभ्यासाने (ज्ञानाने) ती भीती आणि संशय दूर होतो.

📌 संदर्भ

अज्ञानामुळे निर्माण होणाऱ्या संशयाचा नाश विवेकाने कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा