←
सोमवार, 19 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 33

अथवा हें उचित । सांडूनि जरी तूं अच्युत । अधर्मचि अनुचित । आचरसी ॥ ३३ ॥

"Or if you, O Achyuta, abandon this proper duty and practice what is improper and unrighteous."

अथवा Conjunction
Atha vā
किंवा
Or
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Proper / Rightful
सांडूनि Verb
Sāṃḍūni
सोडून देऊन / त्याग करून
Abandoning / Leaving
अच्युत Noun
Acyuta
न ढळणारा (येथे अर्जुनासाठी संबोधन)
Infallible (used here for Arjuna)
अधर्म Noun
Adharma
धर्माच्या विरुद्ध वागणे
Unrighteousness
आचरसी Verb
Ācarasī
आचरण करशील
Will practice / perform

💡 अर्थ

किंवा हे अच्युता (अर्जुना), जर तू हे तुझे योग्य कर्तव्य सोडून अयोग्य असा अधर्म आचरला तर काय होईल?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, क्षत्रिय म्हणून युद्ध करणे हे तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) आहे. जर तू या कर्तव्याचा त्याग केलास, तर तू केवळ तुझे पुण्यच गमावणार नाहीस, तर तू अधर्माचा मार्ग स्वीकारल्यासारखे होईल. स्वधर्मापासून ढळणे हे आत्मिक अध:पतनाचे कारण ठरते, असे येथे सुचवले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला नेमून दिलेले कर्तव्य टाळणे हे चुकीचे आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या डॉक्टरने भीतीपोटी रुग्णावर उपचार करण्याचे टाळले, तर तो त्याच्या कर्तव्याचा आणि धर्माचा त्याग केल्यासारखे होईल.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्ध टाळू पाहणाऱ्या अर्जुनाला श्रीकृष्ण त्याचे कर्तव्य न पाळल्यास काय होईल, याची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 43

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । सांडूनियां ॥

म्हणून जे उचित कर्म आहे आणि ज्याने स्वधर्माची प्राप्ती होते, तेच तू मनाचे संकल्प-विकल्प सोडून कर.

"Therefore, perform the appropriate action and that which fulfills your duty, by abandoning the tendencies of the mind."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Proper
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचे संकल्प-विकल्प / मानसिक ओढ
Mental tendencies / whims
सांडूनियां Verb
Sanduniya
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Giving up
पाविजे Verb
Pavije
मिळते / प्राप्त होते
Attained / Fulfilled

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि ज्याने आपला धर्म पाळला जातो, तेच काम मनाचे विचार बाजूला ठेवून तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे शास्त्रशुद्ध आणि परिस्थितीनुसार 'उचित' आहे. 'स्वधर्म' म्हणजे आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे. जेव्हा आपण एखादे काम करतो, तेव्हा मनात अनेक शंका, भीती किंवा फळाची आशा (मनोधर्म) असते. हे सर्व मानसिक अडथळे बाजूला सारून, केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करणे हाच खरा कर्मयोग आहे. अर्जुनाने युद्धाच्या वेळी मनात येणारे मोह सोडून आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडावे, असा हा उपदेश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'निकाल काय लागेल' या विचाराचा (मनोधर्म) त्याग करून, केवळ 'अभ्यास करणे' या आपल्या कर्तव्यावर (स्वधर्म) लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे अर्जुनाला मनातील मोह सोडून स्वधर्माचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 161

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडणें खरें । तें युक्तीचेनि प्रकारें । जाण पां तूं ॥ १६१ ॥

"Therefore, by the support of action itself, to truly renounce action; understand that through the method of skill."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
With the support of
सांडणें Verb
Sandane
त्याग करणे
To renounce
युक्तीचेनि Noun
Yukticheni
कौशल्याने
Skillfully
जाण Verb
Jana
समजून घे
Understand

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा आधार घेऊनच कर्म सोडून देणे, ही जी खरी युक्ती आहे, ती तू नीट समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गुढ रहस्याचे स्पष्टीकरण देतात. ते म्हणतात की, कर्म न करणे म्हणजे केवळ शारीरिक हालचाली थांबवणे नव्हे. उलट, कर्म करत असतानाच त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे, हीच खरी 'कर्मसंन्यास' घेण्याची युक्ती आहे. कर्माच्या आधारानेच कर्माचे बंधन तोडण्याची ही कला अर्जुनाने शिकावी, असा उपदेश येथे दिला आहे. यालाच 'कर्मात अकर्म' पाहणे असे म्हणतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त कसे राहावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा