←
सोमवार, 12 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 238

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे हेचि परम । जेणे पाविजे पुरुषोत्तम । निभ्रांत गा ॥ २३८ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, for it is the highest path. By doing so, one undoubtedly attains the Supreme Being."

उचित Adjective
ucita
योग्य किंवा विहित
appropriate or prescribed
आचरावे Verb
ācarāvē
आचरण करावे किंवा पाळावे
should practice or perform
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
supreme or highest
पाविजे Verb
pāvijē
प्राप्त होतो
attains or reaches
पुरुषोत्तम Noun
puruṣōttama
परमेश्वर किंवा उत्तम पुरुष
Supreme Being
निभ्रांत Adverb
nibhrānta
नि:संशयपणे किंवा खात्रीने
undoubtedly or certainly

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्तव्य कर्म है, उसे ही श्रेष्ठ मानकर करना चाहिए। क्योंकि उस कर्म के आचरण से ही निस्संदेह परमेश्वर की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची आशा न धरता केवळ आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे, हीच सर्वात मोठी साधना आहे. जेव्हा आपण आपले काम 'उचित' आणि 'परम' (श्रेष्ठ) मानून करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर उलट ते आपल्याला पुरुषोत्तमापर्यंत म्हणजेच ईश्वरापर्यंत घेऊन जाते. यात तिळमात्रही शंका नाही की निष्काम कर्म हेच मोक्षाचे साधन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ मार्कांसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे किंवा कर्मचाऱ्याने आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हे 'उचित कर्म' आहे. असे केल्याने कामाचा ताण येत नाही आणि प्रगती होते.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्म आणि स्वधर्माचे पालन केल्याने ईश्वराची प्राप्ती कशी होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 210

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥ २१० ॥

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥

"As space dissolves into space, or remains as space itself, so have I pervaded my own self with my own form."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky/space
लोपे Verb
Lope
विलीन होणे
Dissolves or merges
स्वरूपें Noun
Swarupe
स्वतःच्या रूपात
In one's own form
संचरलों Verb
Sancharalo
व्यापलेला किंवा सामावलेला
Pervaded or entered
तैसा Adverb
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

जैसे आकाश आकाश में विलीन हो जाता है और वह आकाश ही रहता है, वैसे ही मैं अपने निज स्वरूप में समाया हुआ हूँ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ते आकाशाचे उदाहरण देतात - जर आकाशात आकाश मिळवले, तर ते वेगळे दिसत नाही, ते एकरूपच असते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा 'मी' (जीवात्मा) आणि 'परमात्मा' यांच्यातील भेद संपतो. तो स्वतःच्या मूळ चैतन्य स्वरूपात पूर्णपणे विलीन होतो. ही स्थिती द्वैतभाव नष्ट होऊन केवळ शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव येण्याची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ समजतो, तेव्हा हा विचार करावा की आपण सर्व एकाच चैतन्याचा भाग आहोत. उदाहरणार्थ, रागाच्या वेळी स्वतःला शांत करण्यासाठी 'मी मूळचा शांत स्वरूपाचा आहे' हा विचार करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील अद्वैत स्थितीचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 239

जेथ शब्दु पाऊल न काढी । जेथूनि बुद्धीची पाठी परवडी । जेथ मनही न पावे ओढी । तें रूप माझें ॥

"Where words cannot enter, where the intellect retreats, and where the mind cannot reach, that is My form."

शब्दु Noun
Shabdu
शब्द
Word
पाऊल Noun
Paul
पाऊल/प्रवेश
Step/Entry
बुद्धीची Noun
Buddhichi
बुद्धीची
Of the intellect
परवडी Noun
Parvadi
माघार/परतणे
Retreat/Return
ओढी Noun
Odhi
ओढ/पोहोच
Reach/Pull

💡 अर्थ

जहाँ शब्द कदम नहीं रख सकते, जहाँ से बुद्धि को वापस लौटना पड़ता है और जहाँ मन की भी पहुँच नहीं है, वह मेरा वास्तविक स्वरूप है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्मस्वरूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, परब्रह्म किंवा आत्मतत्व हे शब्दांच्या पलीकडचे आहे. आपण कोणत्याही शब्दाने त्याचे पूर्ण वर्णन करू शकत नाही. मानवी बुद्धी कितीही तल्लख असली तरी ती त्या तत्वापर्यंत पोहोचू शकत नाही, तिला तिथून माघार घ्यावी लागते. मन जे सतत विषयांकडे धावत असते, ते देखील त्या स्वरूपाचा वेध घेऊ शकत नाही. हे इंद्रियातीत आणि मनातीत स्वरूप म्हणजेच 'मी' (परमात्मा) आहे, असे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्ट बुद्धीने किंवा तर्काने समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. पण जीवनातील काही अनुभव, जसे की गाढ शांतता किंवा निस्सीम भक्ती, शब्दांत सांगता येत नाहीत. हे मान्य करणे की काही गोष्टी तर्काच्या पलीकडे आहेत, आपल्याला नम्रता शिकवते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मस्वरूपाचे अगम्यत्व आणि ते शब्दांच्या पलीकडे कसे आहे, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा