←
रविवार, 11 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 9

तरी अर्जुना हे आघवे । माझें करणें कीं न करणें जाणावें । परी तें अलिप्तपणें स्वभावें । मजचि ठायीं ॥

"Therefore, Arjuna, know all this as my doing or non-doing; yet, by nature, I remain detached within myself."

आघवे Adjective
Aghave
सर्व / संपूर्ण
All / Entire
करणें Noun
Karane
करणे / क्रिया
Doing / Action
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known
अलिप्तपणें Adverb
Aliptapane
अलिप्त राहून / अलिप्ततेने
With detachment
स्वभावें Adverb
Swabhave
नैसर्गिकरीत्या / स्वभावाने
Naturally / By nature
मजचि Pronoun
Majachi
माझ्याच
In me only
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / मध्ये
Within / At

💡 अर्थ

अर्जुना, हे सर्व माझे करणे किंवा न करणे तू नीट समजून घे. मी हे सर्व करत असूनही त्यापासून पूर्णपणे अलिप्त असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अलिप्ततेचे मर्म उलगडून सांगतात. भगवंत म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे माझ्याकडूनच होतात, परंतु मी त्या कर्मांमध्ये अडकत नाही. हे 'करणे' असूनही 'न करणे' आहे. ज्याप्रमाणे आरसा समोरच्या वस्तूचे प्रतिबिंब दाखवतो पण त्या वस्तूच्या गुणांनी किंवा दोषांनी आरसा बदलत नाही, त्याचप्रमाणे परमात्मा सृष्टीच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो. साधकानेही संसारात राहून कर्मात अलिप्त राहणे हेच यातून शिकायचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी पार पाडताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून काम करावे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना किंवा घरात मदत करताना, जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या दिव्य कर्मांचे आणि अलिप्ततेचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 375

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पंडुसुता । या कर्माचिया माथां । पाय देईं ॥ ३७५ ॥

"Therefore, O Arjuna, be vigilant now and trample upon the head of this karma."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
सावध होणे / फसवणूक टाळणे
Be alert / avoid being deceived
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of the action/karma
माथां Noun
Maatha
डोक्यावर / शिखरावर
On the head / summit
पाय देईं Verb
Paaya Dei
पाय ठेव / विजय मिळव
Step on / conquer

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता सावध हो आणि या कर्माच्या डोक्यावर पाय देऊन त्याला जिंकून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माच्या बंधनात अडकण्याऐवजी तू कर्मावर विजय मिळवला पाहिजेस. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' याचा अर्थ कर्माची फळे किंवा त्याचे परिणाम स्वतःवर हावी होऊ न देणे असा आहे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य भावनेने कार्य करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनापलीकडे जातो आणि कर्माचा स्वामी बनतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' या चिंतेत न राहता, ते काम उत्तम प्रकारे करणे म्हणजे कर्मावर विजय मिळवणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या दडपणाखाली न खेळता खेळाचा आनंद घेऊन खेळणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्तव्य कसे पार पाडावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 18

जेथूनि शब्दसृष्टीचा विस्तारु । जो सकळ कळांचा माहेरघरू । तो हा श्रीगणेशु साचारु । जो प्रकाशु करी ॥ १८ ॥

"From whom the expansion of the world of words originates, who is the maternal home of all arts; that is this Shri Ganesha in truth, who brings forth the light."

शब्दसृष्टीचा Noun
Shabdasrushticha
शब्दांच्या जगाचा
of the world of words
विस्तारु Noun
Vistaru
विस्तार किंवा प्रसार
expansion
सकळ Adjective
Sakal
सर्व किंवा संपूर्ण
all
माहेरघरू Noun
Mahergharu
माहेर (उगमस्थान)
maternal home (source)
साचारु Adverb
Sacharu
खरोखर किंवा प्रत्यक्ष
truly or in reality
प्रकाशु Noun
Prakashu
उजेड किंवा ज्ञान
light or knowledge

💡 अर्थ

ज्या गणपतीपासून शब्दांच्या जगाचा विस्तार झाला आहे आणि जो सर्व कलांचे माहेरघर आहे, तोच हा श्रीगणेश खरोखर ज्ञानाचा प्रकाश देणारा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत गणेशाचे वर्णन 'शब्दब्रह्म' म्हणून करतात. गणपती हा केवळ देव नसून तो बुद्धी आणि विद्येचा उगम आहे. जगातील सर्व भाषा, शास्त्रे आणि चौसष्ट कलांचा उगम गणेशापासून होतो. जसे माहेर हे मुलीसाठी अत्यंत सुरक्षित आणि हक्काचे ठिकाण असते, तसेच सर्व कलांसाठी गणेश हे हक्काचे स्थान आहे. तो आपल्या बुद्धीला प्रकाशित करतो, ज्यामुळे आपल्याला कठीण विषय समजण्यास मदत होते. हा गणेश म्हणजे केवळ मूर्ती नसून तो आत्मप्रकाशाचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण नवीन काही शिकतो किंवा लिहितो, तेव्हा आपल्या विचारांमध्ये स्पष्टता येण्यासाठी गणेशाचे (बुद्धीचे) स्मरण करावे. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास सुरू करण्यापूर्वी किंवा एखादी कला सादर करण्यापूर्वी मन एकाग्र करण्यासाठी या ओवीचा अर्थ लक्षात घ्यावा.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात ज्ञानेश्वर महाराज श्रीगणेशाची स्तुती करत आहेत. गणेश हा बुद्धीची देवता आणि सर्व कलांचे उगमस्थान आहे, हे येथे स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा