←
शनिवार, 11 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 90

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जे हे अकर्तृत्व पाही । ते सहजचि आहे ठायीं । आत्मस्वरूपीं ॥ ९० ॥

"Therefore, see that this non-doership in the midst of actions is naturally present in the nature of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या
Of actions
अकर्तृत्व Noun
Akartrutva
न करण्याचे तत्व
Non-doership
पाही Verb
Pahi
पहा किंवा समज
See or understand
सहजचि Adverb
Sahajachi
नैसर्गिकरित्या
Naturally
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
आत्म्याच्या स्वरूपात
In the nature of the soul

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या ठिकाणी जे हे अकर्तेपण (मी करत नाही ही भावना) आहे, ते आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी नैसर्गिकरित्याच आहे असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी विविध कर्मे करत असली, तरी आत्मा हा स्वतः काहीही करत नाही. तो केवळ साक्षी असतो. हे 'अकर्तृत्व' (न करण्याचे तत्व) आत्म्याच्या मूळ स्वभावातच आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य प्रकाश देतो पण तो कर्मात अडकत नाही, त्याप्रमाणे आत्मा कर्मांपासून अलिप्त असतो. हे ज्ञान प्राप्त होणे म्हणजेच मोक्षाच्या मार्गावर चालणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता, आपण केवळ एक माध्यम आहोत ही भावना ठेवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःच्या कष्टाचा गर्व न करता, मिळालेली बुद्धी आणि परिस्थिती ही ईश्वरी देणगी आहे असे मानल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

शरीराद्वारे होणाऱ्या कर्मांच्या पलीकडे आत्मा कसा अकर्ता आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 203

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें करूनि प्राप्त । तें कर्म अचुंबित । आचरावें ॥ २०३ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to be by occasion, that action should be performed flawlessly."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
अवसरें Noun
Avasarēṃ
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained / Arrived
अचुंबित Adverb
Acuṃbita
अचूक / शंका न धरता
Flawless / Without hesitation
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य कर्तव्य आहे आणि जे वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते कर्म कोणत्याही शंकेशिवाय किंवा आळसाशिवाय उत्तम प्रकारे पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्म' आणि 'निष्ककाम कर्म' यांचे मर्म सांगतात. 'उचित' म्हणजे जे आपल्या नैतिक कर्तव्याला धरून आहे. 'अवसरें करूनि प्राप्त' म्हणजे जे कर्म परिस्थितीनुसार नैसर्गिकरित्या आपल्यासमोर आले आहे. अशा कर्माचा त्याग न करता, ते पूर्ण निष्ठेने आणि कौशल्याने ('अचुंबित') करावे. यात फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करण्याचा संदेश दिला आहे. जेव्हा आपण प्राप्त कर्म पूर्ण एकाग्रतेने करतो, तेव्हा तेच कर्म भक्ती ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात आणि तुमची परीक्षा जवळ आली आहे. अशा वेळी अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे. निकालाची चिंता न करता किंवा कंटाळा न करता मनापासून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची सहजता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 27

जैसें निद्रिताचेनि आधारें । स्वप्न हें साचचि ऐसें स्फुरे । तैसें अज्ञानाचेनि विस्तारें । दिसत असे ॥

जैसे निद्रिताचेनि आधारे । स्वप्न हे साचचि ऐसे स्फुरे । तैसे अज्ञानाचेनि विस्तारे । दिसत असे ॥

"As a dream appears real to one who is asleep, so does this world appear real due to the expansion of ignorance."

निद्रिताचेनि Noun
Nidritacheni
झोपलेल्याच्या
of the sleeper
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
on the basis of
स्वप्न Noun
Swapna
स्वप्न
dream
साचचि Adverb
Sachachi
खरेच
truly
स्फुरे Verb
Sphure
भासते
appears
अज्ञानाचेनि Noun
Ajnanacheni
अज्ञानाच्या
of ignorance
विस्तारें Noun
Vistare
विस्तारामुळे
due to expansion

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे झोपलेल्या माणसाला स्वप्न खरे वाटते, त्याचप्रमाणे अज्ञानामुळे हा संसार खरा वाटतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मायेचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य झोपलेला असताना त्याला पडणारे स्वप्न पूर्णपणे सत्य वाटते आणि जोपर्यंत तो जागा होत नाही, तोपर्यंत त्याला त्या स्वप्नातील घटना खोट्या वाटत नाहीत. अगदी त्याचप्रमाणे, जोपर्यंत मनुष्याला आत्मज्ञान होत नाही आणि तो अज्ञानाच्या निद्रेत असतो, तोपर्यंत त्याला हा नश्वर संसार आणि त्यातील सर्व व्यवहार सत्य वाटतात. हे सर्व अज्ञानाचा विस्तार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अपयश किंवा दुःखाचा सामना करतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की या गोष्टी स्वप्नासारख्या तात्पुरत्या आहेत. मनावरचा ताण कमी करण्यासाठी 'हे सर्व कायमस्वरूपी नाही' हा विचार करणे उपयुक्त ठरते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला संसाराचे मिथ्यत्व आणि अज्ञानाचे कार्य स्वप्नाच्या उदाहरणाने समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा