←
रविवार, 12 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 176

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | सांडूनि हा अहंकारु | अनुसरें हा मार्गु | जो विहितु तुज ||

"Therefore, O Archer, casting aside this ego, follow this path which is ordained for you."

म्हणौनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
Archer (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून / सोडून
Giving up / Casting aside
अहंकारु Noun
Ahankaru
गर्व / मीपणा
Ego / Pride
अनुसरें Verb
Anusare
आचरण कर / अवलंब कर
Follow / Practice
विहितु Adjective
Vihitu
सांगितलेला / योग्य
Prescribed / Ordained

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू तुझा गर्व (अहंकार) सोडून दे आणि तुला जे कर्तव्य सांगितले आहे, त्या मार्गाचे पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्य कर्मापासून सुटू शकत नाही, परंतु कर्माच्या बंधनात अडकण्याचे मुख्य कारण 'अहंकार' आहे. जेव्हा आपण 'मी करतो' हा भाव ठेवतो, तेव्हा आपण कर्माला चिकटतो. म्हणून, अर्जुनाला उपदेश केला आहे की, तू तुझा अहंकार त्यागून केवळ तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाड. स्वधर्माचे आचरण करणे हाच प्रगतीचा खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मीच हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेत यश मिळवल्यावर त्याचा अहंकार न करता, ते आपल्या कष्टाचे आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाचे फळ आहे असे मानून पुढील अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अहंकार सोडून स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 89

तैसे कर्माचेनि आधारें । जे चालती मार्गें साचारें । ते न पावतीचि संसारें । दुःखभोगु ॥८९॥

"Likewise, those who walk the true path supported by action do not suffer the miseries of worldly existence."

कर्माचेनि Noun
Karmanche-ni
कर्माच्या
By means of action
आधारें Noun
Adhare
आधाराने
With the support of
साचारें Adverb
Sachare
खरोखर किंवा योग्य रीतीने
Truly or rightly
पावतीचि Verb
Pavatichi
प्राप्त होतात
Attain or experience
दुःखभोगु Noun
Dukhabhogu
दुःखाचा अनुभव
Experience of suffering

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे लोक कर्माचा आधार घेऊन योग्य मार्गाने चालतात, त्यांना या संसारात दुःखाचा अनुभव येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य नावेचा आधार घेऊन नदी पार करतो पण पाण्यात भिजत नाही, त्याचप्रमाणे जो मनुष्य आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) योग्य रीतीने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता पार पाडतो, त्याला या संसाररूपी सागरातील दुःखाचे चटके बसत नाहीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म करूनही त्यात न अडकणे हीच खरी युक्ती आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष दिल्यास कामाचा ताण येत नाही आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही संसारातील दुःखांपासून मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 178

म्हणोनि कर्म तें अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जयासी सुवर्म । ठाउवें जालें ॥ १७८ ॥

म्हणोनि कर्म ते अकर्म । आणि अकर्मीच कर्म । हे ज्याला सुवर्म । ठाऊक झाले ॥

"Therefore, he who has understood the secret of action in inaction and inaction in action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्माचा अभाव किंवा निष्कामता
Inaction or selfless action
सुवर्म Noun
Suvarma
उत्तम रहस्य किंवा मर्म
Deep secret or essence
ठाउवें Verb
Thauve
माहित असणे किंवा ज्ञात होणे
Known

💡 अर्थ

म्हणून कर्मामध्ये अकर्म आणि अकर्मामध्ये कर्म, हे ज्याला नीट समजले आहे, तोच खरा ज्ञानी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील एका अत्यंत गहन तत्त्वाचे स्पष्टीकरण देतात. जो मनुष्य कर्म करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने (अकर्म) राहतो आणि केवळ शरीर शांत असूनही मनात कर्माचे विचार असणे (अकर्मात कर्म) ओळखतो, त्यालाच कर्माचे खरे मर्म समजले आहे. हे आत्मज्ञानाचे लक्षण आहे जिथे मनुष्य फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या समाजसेवकाने प्रसिद्धीची हाव न धरता केलेली मदत हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेल्या कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म या सिद्धांताचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा