←
रविवार, 12 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 59

म्हणौनि बाह्य हे विषय । सांडूनि जे निःसंशय । अंतरीं होती तन्मय । आत्मरूपीं ॥ ५९ ॥

"Therefore, casting aside external objects, those who undoubtedly become one with the Self within."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sensory objects
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Having abandoned
निःसंशय Adverb
Nihsanshay
शंकेशिवाय
Without doubt
तन्मय Adjective
Tanmay
एकरूप
Absorbed
आत्मरूपीं Noun
Atmarupi
स्वतःच्या स्वरूपात
In the self-form

💡 अर्थ

इसलिए जो बाहरी विषयों का त्याग कर, बिना किसी संशय के अपने अंतर्मन में आत्मस्वरूप में लीन हो जाते हैं, वे ही मुक्त हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियविषयांचा (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि ज्याच्या मनात कसलीही शंका उरत नाही, तो आपल्या अंतरात्म्याशी एकरूप होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ शरीराने नव्हे, तर मनानेही परमात्म्याशी तन्मय होणे होय. जेव्हा चित्त बाह्य जगाकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हाच खऱ्या शांतीचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना किंवा अभ्यास करताना मोबाईल, टीव्ही यांसारख्या विचलित करणाऱ्या गोष्टी (बाह्य विषय) बाजूला ठेवून पूर्ण एकाग्रतेने कामात मग्न होणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात कसे मग्न व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 133

म्हणौनि ज्ञानाचिया आवडी । जेथ नित्य नवी गोडी । तेथें चित्त देईं गा थोडी । अर्जुना तूं ॥ १३३ ॥

"Therefore, with a love for knowledge, where there is ever-new sweetness, O Arjuna, give a little of your mind there."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
ज्ञानाचिया Noun
Jnanachiya
ज्ञानाच्या
Of knowledge
नित्य Adjective
Nitya
सतत / नेहमी
Always / Eternal
गोडी Noun
Godi
गोडवा / आवड
Sweetness / Interest
चित्त Noun
Chitta
मन / लक्ष
Mind / Attention
देईं Verb
Dein
दे
Give

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, उस ज्ञान की ओर थोड़ा ध्यान दो, जिसमें सदैव नवीन आनंद और मिठास मिलती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगत आहेत. ते म्हणतात की, संसारातील विषयांचा उपभोग घेतल्यावर कालांतराने त्यात वीट येतो, पण आत्मज्ञान हे असे आहे की त्यात प्रत्येक क्षणी नवीन गोडी (आनंद) निर्माण होते. हे ज्ञान कधीही जुने होत नाही. म्हणून अर्जुनाला ते विनंती करतात की, प्रपंचाच्या व्यापातून थोडे मन काढून या नित्य नूतन अशा ज्ञानाच्या प्राप्तीसाठी प्रयत्न कर.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक गोष्टी शिकतो, पण आत्मिक शांती देणाऱ्या ज्ञानासाठी रोज किमान १०-१५ मिनिटे वाचन किंवा मनन करावे. उदाहरण: धावपळीच्या जीवनात मनाला शांत ठेवण्यासाठी ज्ञानेश्वरी किंवा भगवद्गीतेचा एक श्लोक समजून घेणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाची गोडी कशी अक्षय असते हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 22

जे भोग हे विषयज । तेचि दुःखयोनी पैं गां निभ्रांत । जैसा कां कुपथ्यभोजनें । रोगु वाढे ॥

"The pleasures born of sense-contacts are indeed the sources of misery; just as unwholesome food increases disease."

भोग Noun
Bhoga
उपभोग किंवा सुख
Enjoyment or pleasure
विषयज Adjective
Vishayaja
इंद्रियांच्या विषयांपासून उत्पन्न होणारे
Born of sense objects
दुःखयोनी Noun
Duhkhayoni
दुःखाचे उगमस्थान
Source of misery
निभ्रांत Adverb
Nibhranta
नक्कीच किंवा संशयरहित
Undoubtedly
कुपथ्यभोजनें Noun
Kupathyabhojane
अहितकारक आहार घेतल्याने
By eating unwholesome food
रोगु Noun
Rogu
आजार
Disease
वाढे Verb
Vadhe
वाढतो
Increases

💡 अर्थ

इंद्रियों से मिलने वाले सुख वास्तव में दुख का कारण हैं। जैसे कुपथ्य भोजन बीमारी बढ़ाता है, वैसे ही विषय-भोग दुख लाते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, इंद्रियांच्या विषयांतून मिळणारे सुख हे आभासी आहे. ते सुख नसून दुःखाचे मूळ आहे. ज्याप्रमाणे कुपथ्य (अहितकारक आहार) केल्याने शरीरात रोग वाढतात, त्याचप्रमाणे इंद्रियांच्या आहारी गेल्याने मनुष्याला केवळ दुःख आणि अशांती प्राप्त होते. हे सुख क्षणभंगुर असून त्याचा शेवट नेहमीच कष्टदायक असतो. ज्ञानी पुरुष या सुखाला टाळतात कारण त्यांना त्याचे परिणाम माहित असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जंक फूड खाताना चविष्ट वाटते, पण नंतर पोट बिघडते. तसेच तात्पुरत्या सुखाच्या मागे न लागता जे आपल्या हिताचे आहे तेच करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळणे तात्पुरते सुख देते, पण परीक्षेच्या वेळी तेच दुःखाचे कारण ठरते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियजन्य सुखाचे परिणाम आणि ज्ञानी लोक त्यापासून दूर का राहतात हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा