←
शुक्रवार, 10 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 75

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ७५ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, the division appears distinct."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Saṁnyāsu
संन्यास (त्याग)
Renunciation
योगु Noun
Yogu
योग (कर्मयोग)
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekaci
एकच
Only one
अज्ञानासी Noun
Ajñānāsī
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhāgu
विभाग किंवा फरक
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत, पण ज्यांना ज्ञान नाही अशा अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग (संन्यास) आणि निष्काम कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग एकाच अंतिम सत्याकडे नेणारे आहेत. आत्मज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिल्यास त्यांच्यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. परंतु ज्यांच्याकडे विवेकाची कमतरता आहे किंवा जे केवळ बाह्य स्वरूपावर लक्ष देतात, त्यांना हे दोन मार्ग भिन्न वाटतात. खऱ्या अर्थाने, जो संन्यासी आहे तोच योगी आहे आणि जो योगी आहे तोच संन्यासी आहे, कारण दोघांचेही ध्येय एकच आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) फळाची अतिशय चिंता न करता पूर्ण निष्ठेने केले, तर आपण एकाच वेळी योग आणि संन्यास दोन्ही आचरत असतो. कामात मग्न राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हेच जीवनाचे खरे कौशल्य आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील मूलभूत एकता स्पष्ट करून सांगत आहेत, असे ज्ञानेश्वर महाराज वर्णन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 143

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे मनोधर्म । हेचि परम पुरुषार्थ । पाविजे तेणें ॥

"Therefore, perform the appropriate duty with a focused mind; by doing so, one attains the supreme goal."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Proper/Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरावे Verb
Aacharave
करावे/आचरणात आणावे
To practice/perform
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction
परम Adjective
Parama
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थ Noun
Purushartha
जीवनाचे ध्येय
Goal of human life
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ते मनापासून करावे. यामुळेच माणसाला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) अत्यंत निष्ठेने आणि शुद्ध अंतःकरणाने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला मोक्षाप्रत किंवा परम पुरुषार्थाप्रत घेऊन जाते. हेच कर्मयोगाचे मर्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा एखादा डॉक्टर रुग्णाची सेवा केवळ पैसे मिळवण्यासाठी न करता आपले कर्तव्य समजून करतो, तेव्हा त्याला मिळणारे समाधान हाच 'परम पुरुषार्थ' असतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 135

जैसा गगनीं गगनाभासु । तो गगनींचि होय नाशू । तैसा अविद्याकार्य-विनाशु । आत्मनींचि ॥ १३५ ॥

"As an appearance in the sky vanishes into the sky itself, so does the effect of ignorance perish in the Self."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
गगनाभासु Noun
Gaganabhasu
आकाशाचा आभास
Illusion of the sky
नाशू Noun
Nashu
विनाश किंवा लय
Destruction or dissolution
अविद्याकार्य Noun
Avidyakarya
अज्ञानाचे कार्य
Effects of ignorance
विनाशु Noun
Vinashu
नाश होणे
To perish
आत्मनींचि Noun
Atmaninchi
आत्म्यामध्येच
In the Self itself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आकाशात दिसणारा आभास आकाशातच नाहीसा होतो, त्याप्रमाणे अज्ञानामुळे निर्माण झालेले सर्व विकार आत्मस्वरूपातच लय पावतात.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज अद्वैत सिद्धांताचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, अविद्या (अज्ञान) आणि तिचे कार्य (हा प्रपंच किंवा देहबुद्धी) हे स्वतंत्र नसून केवळ भासमान आहेत. ज्याप्रमाणे आकाशात कधी कधी निळिमा किंवा ढग भासतात, पण ते आकाशापेक्षा वेगळे नसतात आणि शेवटी आकाशातच विरून जातात, तसेच हे अज्ञान आत्मज्ञानानंतर वेगळे कोठे न जाता आत्मतत्वामध्येच विलीन होते. आत्मा हाच एकमेव सत्य असून अज्ञानाचा नाश हा आत्मस्वरूपाच्या प्राप्तीचाच एक भाग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या मनातील भीती किंवा गैरसमज हे अज्ञानामुळे असतात. जेव्हा आपल्याला सत्य परिस्थिती समजते, तेव्हा ती भीती मनातल्या मनातच नष्ट होते. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून आपण घाबरतो, पण उजेडात तो साप दोरीतच 'नाहीसा' होतो, तद्वतच ज्ञानाने अज्ञान नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर अज्ञानाचा लय आत्मस्वरूपात कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा