←
गुरुवार, 09 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 177

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप । सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥

म्हणोनि द्रव्यमया यज्ञा। हूनि ज्ञानयज्ञु हा सुज्ञा। श्रेष्ठु असे पैं प्रज्ञा-गोचरु जो॥

"Therefore, the sacrifice of knowledge is superior to material sacrifice, O wise one; it is that which is perceived by the intellect."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
द्रव्यमया Adjective
Dravyamayā
भौतिक वस्तूंचा किंवा द्रव्याचा
Material or wealth-based
ज्ञानयज्ञु Noun
Jñānayajñu
ज्ञानाचा यज्ञ
Sacrifice of knowledge
सुज्ञा Noun
Sujñā
शहाण्या (अर्जुना)
O wise one
श्रेष्ठु Adjective
Śrēṣṭhu
उत्तम किंवा श्रेष्ठ
Superior
प्रज्ञा-गोचरु Adjective
Prajñā-gōcaru
बुद्धीला आकलन होणारा
Perceptible by intellect

💡 अर्थ

म्हणून हे सुज्ञ अर्जुना, वस्तू किंवा पैसा खर्च करून केलेल्या यज्ञापेक्षा ज्ञानाचा यज्ञ हा अत्यंत श्रेष्ठ आहे, कारण तो बुद्धीला खऱ्या अर्थाने समजणारा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्य साधनांनी किंवा भौतिक वस्तूंनी केलेल्या यज्ञापेक्षा 'ज्ञानयज्ञ' श्रेष्ठ आहे. द्रव्यमय यज्ञात केवळ बाह्य वस्तूंची आहुती दिली जाते, परंतु ज्ञानयज्ञात साधक आपल्या अज्ञानाची आणि अहंकाराची आहुती देतो. सर्व कर्मांचा शेवट शेवटी आत्मज्ञानातच होतो. जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हाच त्याच्या सर्व कर्मांचे सार्थक होते. हा यज्ञ बुद्धीला (प्रज्ञा) गोचर म्हणजेच आकलन होणारा असून तो मोक्षाचा मार्ग सुकर करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात केवळ यांत्रिकपणे कामे करण्यापेक्षा, आपण जे करतो त्यामागचे शास्त्र आणि ज्ञान समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्याला केवळ पैसे देऊन मदत करण्यापेक्षा, त्याला स्वावलंबी होण्याचे शिक्षण (ज्ञान) देणे हा मोठा 'ज्ञानयज्ञ' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला द्रव्यमय यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञाचे श्रेष्ठत्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 6

अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥

हेंचि आतां सांगेन | तुजलागीं मी आपण | जेणें तुझा संदेह पूर्ण | जाईल निमूट ॥

"I shall now tell you that very thing myself, so that your doubt will be completely removed."

सांगेन Verb
Sangen
सांगेन किंवा स्पष्ट करेन
will tell/explain
तुजलागीं Pronoun
Tujalagi
तुला
to you
संदेह Noun
Sandeh
संशय किंवा शंका
doubt
पूर्ण Adverb
Purna
संपूर्णपणे
completely
निमूट Adverb
Nimut
नक्कीच किंवा शांतपणे
certainly/quietly

💡 अर्थ

मी तुला आता तेच गुपित सांगेन, ज्यामुळे तुझ्या मनातील सर्व संशय पूर्णपणे निघून जाईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायातील सहाव्या ओवीत, श्रीकृष्ण अर्जुनाच्या शंकेचे समाधान करण्यास सुरुवात करत आहेत. अर्जुनाला प्रश्न पडला होता की, सूर्याचा जन्म तर युगांच्या आरंभी झाला आणि कृष्ण तर आताचा आहे, मग कृष्णाने सूर्याला हा योग पूर्वी कसा सांगितला असेल? यावर श्रीकृष्ण म्हणतात की, 'अर्जुना, तुझ्या मनातील हा गोंधळ मी आता दूर करतो. माझ्या अवताराचे आणि स्वरूपाचे जे रहस्य आहे, ते मी तुला स्पष्ट करून सांगतो, जेणेकरून तुझा संशय मुळासकट नष्ट होईल.' हे श्रीकृष्णाच्या सर्वज्ञतेचे आणि अर्जुनावरील कृपेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाबद्दल किंवा व्यक्तीबद्दल संशय निर्माण होतो, तेव्हा स्वतःच्या कल्पनेने निष्कर्ष न काढता, योग्य व्यक्तीकडून किंवा शास्त्राकडून त्याचे स्पष्टीकरण घेणे आवश्यक असते. उदाहरण: अभ्यासात शंका आल्यास शिक्षकांना विचारून ती दूर करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाच्या मनातील शंका (सूर्याला दिलेल्या उपदेशाबाबतची) दूर करण्यासाठी प्रस्तावना करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 252

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥ २५२ ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । मग तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is practiced by others; then that itself is accepted as the standard by common people too."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा थोर पुरुषाने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरावे किंवा करावे
Should be practiced or performed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyēṃhī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा समर्थ माणसे जे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. मग सामान्य लोक त्याच गोष्टीला प्रमाण किंवा आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे आणि सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ पदावर आहेत किंवा जे ज्ञानी आहेत, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सर्वसामान्यांचे लक्ष असते. श्रेष्ठ व्यक्ती जसे वागतात, तसेच वागणे योग्य आहे असा समज लोकांचा होतो. जर समर्थ व्यक्तींनी सदाचाराचे पालन केले, तर समाज आपोआप सन्मार्गाला लागतो. ही ओवी भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुले त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त शिकतात. उदाहरणार्थ, जर शिक्षकांनी स्वतः वेळेचे पालन केले, तर विद्यार्थीही वक्तशीरपणाचा आदर्श घेतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर कसा परिणाम होतो, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी मांडतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा