←
रविवार, 06 एप्रिल 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 356

विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः । निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥

जेथ अहंभाव सांडिला । आणि ममतु सर्वथा गेला । तोचि विश्वीं संचरला । विश्व होऊनि ॥

"Where the ego is abandoned and possessiveness is completely gone, that person alone permeates the universe, becoming the universe itself."

अहंभाव Noun
Ahambhav
अहंकार किंवा मी-पणा
Ego or sense of 'I'
सांडिला Verb
Sandila
त्याग केला किंवा सोडला
Abandoned or discarded
ममतु Noun
Mamatu
माझेपण किंवा आसक्ती
Possessiveness or attachment
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely
संचरला Verb
Sancharala
वावरतो किंवा संचार करतो
Moves or permeates
विश्व Noun
Vishwa
जग किंवा ब्रह्मांड
Universe

💡 अर्थ

ज्याने आपला अहंकार सोडला आहे आणि ज्याची 'माझेपण' ही भावना पूर्णपणे निघून गेली आहे, तोच स्वतः विश्वरूप होऊन या जगात वावरतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अंतिम अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा एखादा साधक 'मी' (अहंकार) आणि 'माझे' (ममत्व) या दोन मानसिक बेड्या तोडतो, तेव्हा त्याचे व्यक्तिमत्व संकुचित राहत नाही. तो सर्व चराचर सृष्टीशी एकरूप होतो. अशा व्यक्तीला स्वतःमध्ये आणि विश्वामध्ये कोणताही फरक जाणवत नाही. तो विश्वाचाच एक भाग बनून मुक्तपणे वावरतो. हीच खरी शांती आणि मुक्तीची अवस्था आहे, जिथे द्वैत संपून अद्वैताचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण 'हे माझे आहे' किंवा 'मी हे केले' या विचारांमुळे तणावात असतो. जर आपण कामात आपलेपणा ठेवला पण फळाची किंवा मालकीची हाव सोडली, तर आपण अधिक आनंदी राहू शकतो. उदाहरण: एखादे सामाजिक कार्य करताना 'मी करतोय' हा गर्व न ठेवता 'हे ईश्वराचे कार्य आहे' असे मानणे.

📌 संदर्भ

अहंकार आणि ममत्व सोडलेल्या स्थितप्रज्ञाच्या मुक्त स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 1

ॐ नमोजी आद्या | वेदप्रतिपाद्या | जय जय स्वसंवेद्या | आत्मरूपा ||

"Om, Salutations to the Primordial One, the subject of the Vedas. Victory, victory to the Self-known, the form of the Soul."

आद्या Noun
Adya
मूळ किंवा सुरुवातीचा
The Primordial or First
वेदप्रतिपाद्या Adjective
Vedapratipadya
वेदांनी वर्णन केलेला
Described by the Vedas
स्वसंवेद्या Adjective
Swasamvedya
स्वतःला स्वतःच जाणणारा
Self-realized or Self-known
आत्मरूपा Noun
Atmarupa
आत्म्याचे स्वरूप असलेला
The form of the Soul
नमोजी Verb
Namoji
नमस्कार असो
Salutations to you

💡 अर्थ

हे मूळ पुरुषा, वेदांनी ज्याचे वर्णन केले आहे अशा तुला माझा नमस्कार असो. स्वतःला स्वतःच जाणणाऱ्या हे आत्मस्वरूपा, तुझा जयजयकार असो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या पहिल्या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला वंदन करतात. येथे गणेश म्हणजे केवळ एक देव नसून ते 'शब्दब्रह्म' किंवा 'परब्रह्म' आहेत. 'आद्या' म्हणजे जो सर्वांच्या आधी अस्तित्वात आहे. 'वेदप्रतिपाद्या' म्हणजे ज्याचे खरे स्वरूप केवळ वेदांच्या अभ्यासातून समजते. 'स्वसंवेद्या' म्हणजे ज्याला बाह्य साधनांनी नाही, तर केवळ स्वतःच्या अनुभवानेच ओळखता येते. ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की हा गणेश म्हणजेच आपले 'आत्मरूप' आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन आणि मंगल कार्य सुरू करताना ईश्वराचे किंवा आपल्या अंतरात्म्याचे स्मरण करावे. उदाहरण: परीक्षेला जाताना किंवा नवीन व्यवसायाची सुरुवात करताना शांत चित्ताने स्वतःवर विश्वास ठेवून सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या प्रारंभी संत ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला (परब्रह्माला) वंदन करून ग्रंथाची मंगल सुरुवात करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 98

तरी तेचि आतां सांगावें । जेणें कृतकृत्य होइजे स्वभावें । मग अर्जुना म्हणे देवें । परियेसीं गा ॥

"Therefore, I shall now tell you that by which one naturally becomes fulfilled. Then the Lord said to Arjuna, 'Listen!'"

सांगावें Verb
Sangave
सांगावे / सांगावे लागेल
should tell / to be told
कृतकृत्य Adjective
Krutakrutya
ज्याचे कार्य पूर्ण झाले आहे असा / धन्य
fulfilled / one who has achieved the goal
स्वभावें Adverb
Swabhave
सहजपणे / नैसर्गिकरित्या
naturally / effortlessly
परियेसीं Verb
Pariyesi
ऐक / श्रवण कर
listen / hear
देवें Noun
Deve
देवाने (श्रीकृष्णाने)
by the Lord (Krishna)

💡 अर्थ

आता मी तुला तेच सांगतो ज्याने तू सहजपणे जीवनात यशस्वी आणि समाधानी होशील. मग श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणाले, 'हे अर्जुना, आता लक्ष देऊन ऐक'.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या चौथ्या अध्यायातील या ९८ व्या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या संवादाचे वर्णन करतात. येथे श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचा असा मार्ग सांगण्याचे आश्वासन देत आहेत, ज्यामुळे मनुष्य 'कृतकृत्य' होतो. 'कृतकृत्य' म्हणजे ज्याला आता काहीही मिळवायचे शिल्लक राहिलेले नाही असा पूर्णत्वाचा अनुभव. हे साध्य करण्यासाठी कोणत्याही क्लिष्ट विधींची गरज नसून, योग्य ज्ञानाने ते 'स्वभावें' म्हणजे अत्यंत सहजपणे प्राप्त होते, असे येथे सुचवले आहे. हा गुरु-शिष्य संवादातील एक महत्त्वाचा वळणबिंदू आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे ध्येय गाठण्यासाठी गोंधळून न जाता अनुभवी मार्गदर्शकाचे शब्द लक्षपूर्वक ऐकणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, अभ्यासात प्रगती करण्यासाठी शिक्षकांनी सांगितलेल्या सोप्या पद्धतींकडे दुर्लक्ष न करता त्या आत्मसात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मिक समाधान आणि ज्ञानाचा मार्ग सांगण्याची तयारी करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा