🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत लोकसंग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, श्रेष्ठ व्यक्तीने आपले कर्तव्य नि:स्वार्थ बुद्धीने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची आशा न धरता कर्म करतो, तेव्हा तो समाजासमोर एक आदर्श ठेवतो. जर अशा व्यक्तीने कर्म करणे सोडले, तर सामान्य लोक गोंधळून जातील. म्हणून, जगाच्या कल्याणासाठी आणि विश्वातील सुव्यवस्था टिकवून ठेवण्यासाठी (विश्व विसावा), अर्जुनाने आपल्या विहित कर्माचे आचरण करावे, असा उपदेश येथे दिला आहे.

आपल्या जबाबदाऱ्या अशा प्रकारे पार पाडणे की ज्यामुळे समाजाचे भले होईल. उदाहरणार्थ, आपण आपले काम प्रामाणिकपणे केले तर त्याचा फायदा संपूर्ण समाजाला होतो आणि सर्वांना सुख मिळते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून लोककल्याणासाठी कर्माचे आचरण कसे असावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच कर्माचे कौशल्य आहे जे मनुष्याला संसारातून मुक्त करते.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता न करता, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच निष्काम कर्म आहे.

श्रीकृष्ण, ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून, अर्जुनाला फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म करण्याचे रहस्य सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, कर्मामुळे मी बांधला जाईन किंवा कर्माचे फळ काय मिळेल, हा जो मनाचा गोंधळ (झकविली) आहे, तो तू सोडून दे. 'कर्माच्या माथ्यावर पाय देणे' म्हणजे कर्माच्या अधीन न होता, फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडणे. जेव्हा माणूस निष्काम भावनेने कर्म करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनापेक्षा श्रेष्ठ ठरतो आणि कर्मावर विजय मिळवतो.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मला काय मिळेल?' या विचारात अडकण्यापेक्षा आपले काम प्रामाणिकपणे पूर्ण करावे. उदाहरणार्थ, खेळाडूने हरण्याच्या भीतीपेक्षा खेळाचा आनंद घेऊन सर्वोत्तम कामगिरी करण्यावर लक्ष द्यावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या फळाच्या चिंतेतून मुक्त होऊन धैर्याने आपले कर्तव्य बजावण्यास सांगत आहेत.