←
शनिवार, 06 ऑक्टोबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 232

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ २३२ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you according to the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or right
अवसरें Adverb
Avasare
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prapt
मिळालेले किंवा समोर आलेले
Obtained or encountered
विहित Noun
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले
Prescribed or ordained
आचरावें Verb
Acharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
Should perform or practice

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार समोर आले आहे, ते शास्त्रशुद्ध कर्तव्य सोडून न देता नीट पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत व्यावहारिक मार्गदर्शन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या आवडीनिवडीपेक्षा 'उचित' म्हणजे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि 'अवसरें प्राप्त' म्हणजे ज्या त्या वेळी परिस्थितीनुसार जे समोर आले आहे, अशा कर्माला प्राधान्य द्यावे. विहित कर्म म्हणजे जे आपले कर्तव्य म्हणून ठरलेले आहे, त्याचा त्याग न करता ते पूर्ण निष्ठेने करावे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीसाठी घातक असते, असे महाराज सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर एखादे काम येते, तेव्हा ते टाळण्यापेक्षा ती आपली त्या वेळची जबाबदारी आहे असे समजून पूर्ण करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात इतर गोष्टी सोडून अभ्यास करणे हे विद्यार्थ्याचे 'अवसरें प्राप्त' आणि 'उचित' कर्म आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज प्रसंगाप्रमाणे प्राप्त होणाऱ्या कर्तव्याचे पालन करण्याच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 139

जेणें अज्ञानाचें मूळ खणिलें । कर्माचें वाळवण केलें । तें ज्ञानचि होय संचलें । जयापाशीं ॥

ज्याने अज्ञानाचे मूळ उपटून टाकले आहे आणि कर्माचे वाळवण केले आहे, त्याच्यापाशी ते ज्ञानच साठलेले असते.

"He who has dug out the root of ignorance and dried up the field of action, in him, knowledge itself remains concentrated."

अज्ञानाचें Noun
Ajnanache
अज्ञानाचे
Of ignorance
मूळ Noun
Mula
मूळ किंवा उगम
Root or source
खणिलें Verb
Khanile
उपटून टाकले किंवा खोदले
Dug out or uprooted
वाळवण Noun
Valavana
सुकवणे किंवा वाळवंट
Drying up or making barren
संचलें Verb
Sanchale
साठलेले किंवा स्थिरावलेले
Accumulated or concentrated
जयापाशीं Pronoun
Jayapashi
ज्याच्या जवळ
With whom

💡 अर्थ

ज्या माणसाने आपल्या मनातील अज्ञान पूर्णपणे काढून टाकले आहे आणि कर्माची फळे सुकवून टाकली आहेत, तो ज्ञानी बनतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. ज्या साधकाने विवेकाच्या बळावर अज्ञानाचे मूळ (अहंकार आणि अविद्या) मुळासकट उपटून टाकले आहे, त्याच्यासाठी कर्माचे बंधन उरत नाही. येथे 'वाळवण' हा शब्द वापरून ज्ञानेश्वर सुचवतात की, ज्याप्रमाणे वाळलेले बी पुन्हा अंकुरित होत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानाने दग्ध झालेली कर्मे पुन्हा जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात अडकवू शकत नाहीत. असा पुरुष साक्षात ज्ञानस्वरूप होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ फळाच्या आशेने न करता, कर्तव्याच्या भावनेने आणि पूर्ण समजुतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेसाठी न वाचता विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास परीक्षेची भीती उरत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या पुरुषाची लक्षणे आणि ज्ञानामुळे कर्माचे बंधन कसे नष्ट होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 190

म्हणोनि तूं नि:संगु। होऊनि करीं हा योगु। जो विहितु कर्मप्रसंगु। तो आचरीं गा॥

"Therefore, you become unattached and practice this yoga; perform the prescribed actions that come your way."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
नि:संगु Adjective
Nisangu
आसक्ती नसलेला / अलिप्त
Unattached
विहितु Adjective
Vihitu
शास्त्राने सांगितलेले / योग्य
Prescribed / Rightful
आचरीं Verb
Achari
आचरण कर / कर
Perform / Practice
कर्मप्रसंगु Noun
Karmaprasangu
कर्माची वेळ / कर्तव्य कर्म
Occasion of action / Duty

💡 अर्थ

म्हणून तू आसक्ती सोडून (फळाची अपेक्षा न ठेवता) या कर्मयोगाचे आचरण कर. तुझे जे विहित कर्तव्य आहे, ते तू पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा त्याग करू नये, तर कर्माच्या फळाचा आणि 'मी कर्ता आहे' या अहंकाराचा त्याग करावा. 'नि:संगु' होणे म्हणजे कर्मात न अडकणे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य (जे आपल्या वाट्याला आले आहे) कोणत्याही स्वार्थाशिवाय करतो, तेव्हा ते कर्मच 'योग' बनते. अर्जुनासाठी युद्ध हे त्याचे विहित कर्म होते, म्हणून त्याला ते नि:संग होऊन करण्यास सांगितले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला यातून काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम किती उत्तम प्रकारे करू शकतो' यावर लक्ष देणे म्हणजे नि:संग होणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत किती गुण मिळतील या चिंतेपेक्षा विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा